Pular para o conteúdo

Blogso’o ha achura · recetakuéra · Weston A. Price

Py’a (hígado): tembi’u orekovéva nutriente ko yvy ári

Gramo rehe gramo, ndaipóri tembi’u ohasáva py’a. Eikuaa iñemombe’u, umi mito toxina ha vitamina A rehegua, ha recetakuéra opa yvy rendagua.

7 de octubre de 2026 · 17 minuto ñemoñe’ẽrã · Nu&Cru

Tembiasakue ojehai ñepyrũrõguive, py’a (hígado) oĩ tenondetépe umi ryepy (menudencia) apytépe, ha’éva peteĩ umi tembi’u he’ẽ porãvéva ha ojeipotavévagui kosinápe. "Itradisión iporãite, taha’e ho’úramo mitãrusu ñorairõhára omymbajuka rire, térã oñembojehe’ápe trufa ha coñac ndive umi paté porãitépe foie gras rehegua", ohai Margaret Gin ha Jana Allen aranduka Innards and Other Variety Meats-pe, osẽva’ekue San Francisco-pe ary 1974-pe.

Haimete opaite kosina ko yvy ape ári oguereko ijehegua tembi’u py’águi ojejapóva. Oĩ tetã omomba’eterei chupe ha ni peteĩ yvypóra po ndaikatúi opoko hese: oñemongu’e va’erã yvyra’i especial rupive. Li Ji, aranduka rituales rehegua China-pe dinastía Han aja (202 a.C. guive 220 d.C. peve), omoĩ py’a umi "poapy tembi’u he’ẽ porãvéva" apytépe. Tembiasakue pukukue javeve, yvypóra oiporavove py’a bife-gui, mombyry, ha ohecha chupe mbarete ypykue tuicháva, ipu’aka omonguera haĝua haimete paje rupiguáicha.

Ko artículo-pe, oñemoambuéva peteĩ texto ojeleevévagui Weston A. Price Foundation-pe, reikuaáta mba’érepa umi tradición ohenói py’ápe tembi’u marangatu, mba’épa ikatu ja’e umi peligro oje’éva oĩha ho’úre, ha mba’éicha ikatu rembosako’i ogustaháicha jepe umi ohura’ãva ndoguerohoryiha.


Peteĩ lista puku nutriente rehegua

Mba’e piko omoĩ py’a ijojaha’ỹvape? Mbohovái ndahasýi: gramo ha gramo, oguereko hetave nutriente oimeraẽ ambue tembi’úgui. Mbykymi, py’a ome’ẽ:

  • proteína iporãitéva;
  • ypykue ombyatyvéva vitamina A naturaleza-pe, nutriente fundación ohesa’ỹijo porãva artículo Vitamina A Rembiasakue-pe, oñembohasáva portugués-pe;
  • opaite vitamina complejo B rehegua hetaiterei, ko’ýte vitamina B12;
  • peteĩ ypykue iporãvéva ácido fólico rehegua;
  • hierro peteĩ forma-pe hete oiporu porãitéva;
  • minerales-traza ha’eháicha cobre, zinc ha cromo, ha ha’e ñande ypykue iporãvéva cobre rehegua;
  • peteĩ factor antifatiga ojekuaa’ỹva gueteri;
  • coenzima Q10, nutriente iñimportantetereíva sistema cardiovascular-pe ĝuarã;
  • heta purina, compuesto nitrogenado oiporúva DNA ha RNA ojejapo haĝua.

Factor antifatiga kañymby

Py’a factor antifatiga, ko’ágã peve hera’ỹva, ojapo chugui tembi’u ohayhúva atleta ha fisicoculturista. Omombe’u Benjamin K. Ershoff, PhD, peteĩ artículo julio 1951 guarépe osẽva’ekue Proceedings of the Society for Experimental Biology and Medicine-pe.

Ershoff omboja’o anguja laboratorio-pegua mbohapy aty’ípe. Peteĩhaguépe ome’ẽ dieta básica oñembohetavéva 11 vitamina rehe. Mokõiháme ome’ẽ upe dieta voi, ha avei vitamina complejo B hetave. Mbohapyháme ome’ẽ dieta ypyguáva, ha vitamina B hetave rangue, oñemyengovia 10% hembi’úgui py’a ku’ípe.

Mbovy semana rire, peteĩteĩ angujápe oñemoĩ peteĩ tambor y ro’ysãme, ndaikatúihápe osẽ chugui: oyta térã oñapymi. Peteĩha aty anguja oyta promedio 13,3 minuto opoi mboyve. Mokõiha atygua, vitamina B hetave ndive, oyta 13,4 minuto. Aty ho’úva py’a, mbohapy anguja oyta 63, 83 ha 87 minuto, ha ambue porundy oyta gueteri mbarete pe prueba opa jave, mokõi aravo rire. Peteĩ mba’e py’ápe ndohejái chupekuéra ikane’õmba. Omombe’uháicha revista Prevention ary 1975-pe, umi científico ndaikatúi araka’eve ombohéra ko factor.


Ipeligrósopa jakaru py’a?

Jepémo oĩ tradición oikóva sa’ary ary ha evidencia ohechaukáva imba’eporãha, umi nutricionista convencional ha órgano gobierno-pegua oñepyrũ he’i ani hag̃ua jakaru py’a. Umi peligro he’iháicha ou mokõi jepy’apýgui: oje’éva py’a henyhẽha toxina-gui, ha hetaiterei vitamina A oguerekóva.

Py’a piko ombyaty toxina?

Peteĩ py’a rembiapo ha’e oneutraliza toxina-kuéra, ha’éva pohã, químico ha veneno. Péro py’a ndoñongatúi toxina. Umi mba’e venenoso hete ndaikatúiva oneutraliza ha omosẽ ojepytaso tejido ikyrávape ha sistema nervioso-pe.

Py’a ha’e, añete, peteĩ órgano oñongatúva mba’e, péro nutriente-kuéra: vitamina A, D, E, K, B12 ha ácido fólico, ha mineral ha’éva cobre ha hierro. Ko’ã nutriente voi ome’ẽ hetépe umi tembiporu oikotevẽva ojepe’a hag̃ua toxina-kuéragui.

Mba’éichapa jaiporavo py’a iporãva

Añetehápe py’a ou va’erã mymba hesãi porãvagui: vaka, ovecha ra’y, búfalo, kure, ryguasu, pavo, ype ha ganso. Weston A. Price Foundation ome’ẽ ko orden jaiporavo hag̃ua:

  1. Py’a mymba oikóva okápe ha okarúva kapi’ípe. Kóva ha’e jeporavo iporãvéva.
  2. Py’a orgánico ryguasu, vaka térã vitela mba’e, ndajajuhúiramo pe peteĩha.
  3. Py’a vitela supermercado-pegua, upévaramo añoite oĩ, pe mymba ra’y ohasáre ijypy mesekuéra kapi’ipépe. Py’a vaka convencional hasyve, pe vaka jepi ojemongoru ipaha gotyo confinamiento-pe.
  4. Py’a ryguasu ha kure crianza convencional-gua noñerrekomendái.

Pe tape ñepyrũ ha’e jajuhu umi omongakuaáva mymba kapi’ipe. Pe mapa productor-kuéra Nu&Cru mba’éva nepytyvõ ko jehekápe.

Ha vitamina A katu?

Kyhyje vitamina A rehe ou estudio-kuéragui ohechaukáva dosis moderada vitamina A sintética ogueru apañuãi ha oipytyvõ jepe malformación congénita-pe. Ha katu vitamina A natural py’a oguerekóva ha’e nutriente iñimportanteitéva tesãirã ha ogueru apañuãi oje’úramo hetaiterei añoite.

Manual Merck he’iháicha, ha’éva referencia médica clásica, intoxicación aguda vitamina A rehe mitãme ikatu oiko peteĩ dosis añoite vitamina A sintética rupive 300.000 UI rupi, térã 60.000 UI ára ha ára rupive mbovymi semana pukukue. Hetavéva jave, ojeheja rire, okuera ijehegui ha ndopytái mba’eve ivaíva.

Tapicha tuichávape, pe manual omombe’u intoxicación oikova’ekue explorador Ártico-pegua-kuérape, ndahetái aravo ho’u rire heta millón unidad vitamina A py’a urso polar térã foca-gui, ohasa ke’ẽ, pochy, akã rasy ha gueñói, ha upéi ipire oñepiro. Ko’ã jave avei síntoma okañy oñeheja rire pe tembi’u. Ko ehémplo ndajepiveguáva ndaha’éiramo, comprimido megadosis vitamina A sintética añoite, 100.000 UI rupi ára ha ára heta mese pukukue, ogueru intoxicación.

He’ise: ndaha’éiramo nde explorador Ártico-pegua, hasyeterei rehupyty intoxicación vitamina A rehe rekarúvo py’a. Pe dosis tóxica oje’éva 100.000 UI ára ha ára oĩ mokõi porción ha mbyte 100 gramo py’a ype mba’épe, térã mbohapy porción rupi 100 gramo py’a vaka mba’épe. Weston Price rembiapo rupive, ojekuaa umi pueblo tradicional-kuéra tembi’u ome’ẽ haimete 50.000 UI ára ha ára.

Py’a kuña hyeguasúvape g̃uarã

Kuña hyeguasúva ha py’a rehegua, peteĩ estudio ojejapova’ekue Roma-pe ndojuhúi mba’eveichagua malformación congénita 120 mitã’i ohupytýva hetave 50.000 UI vitamina A ára ha ára (Teratology, 1999). Peteĩ estudio Suiza-gua omedi vitamina A kuña hyeguasúva tuguýpe ha ohechakuaa 30.000 UI ára ha ára ome’ẽha nivel ndojoajúiva mba’eveichagua malformación rehe (International Journal of Vitamin and Nutrition Research, 1998).

Umi kuatiañe’ẽ nutrición rehegua ojehaiva’ekue Segunda Guerra Mundial mboyve he’i kuña hyeguasúvape ho’u hag̃ua py’a py’ỹi. Ko’ág̃a katu oñemombe’u chupekuéra ojehekýi va’erãha ko tembi’u nutritivoitégui. Fundación ohechauka hesakãporãve hemiandu umi artículo-pe oñe’ẽva kuña hyeguasúva ha omokambúva tembi’u ha tembi’u marangatu mitã’i hesãiva hag̃ua rehe.

Mbovy py’a ja’u va’erã

Fundación he’i ja’u hag̃ua peteĩ porción 100 gramo py’a vaka, ovecha ra’y, bisonte térã pato rehegua, peteĩ térã mokõi jey semana pukukue, ome’ẽva 50.000 UI rupi vitamina A peteĩteĩ porción-pe. Ryguasu py’a, oguerekóva sa’ive vitamina A, ikatu ja’u py’ỹive. Ko mbovýpe ne akã rasýramo térã nde articulación rasýramo, emboguejy ehóvo ohasa peve umi síntoma.

Mitã’ikuérape g̃uarã, Guía mitã’i oñepyrũ hag̃ua ho’u tembi’u ancestral omoinge py’a 6 mes guive, ha oguereko peteĩ receta paté rehegua ojejapóva ko arapa’ũme g̃uarã.


Py’a hy’ỹi? Mba’ére piko oĩta ojapóva upéva

Ja’u py’a hy’ỹi añetehápe ndaha’éi ko’ag̃agua tembi’u reko. Mba’ére piko peteĩ tapicha iñarandúva opensáta upévare? Hetave mba’e osẽ tekovegui: umi ho’úva py’ỹi omombe’u iporãiterei oñeñanduha. Ñembohechaukarã:

  • Estados Unidos sur-pe, umi kazadórkuéra oguereko tekoha ho’u hag̃ua guasu py’a ojejuka ramóva.
  • Argentina-pe, umi peón ho’u py’a ha so’o hy’ỹi térã sa’imi oñembojyva.
  • Umi okakuaáva estancia-pe omombe’u ho’u hague py’a haku gueteri, mymbágui ojeguenohẽ ramóva, sa’imi oñembojyva, ha upéicha avei ambue órgano ha glándula.
  • Weston Price ohai py’a hy’ỹi ho’uha tribu africana oikovéva caza ha recolección-gui. Py’a imarangatuiterei chupekuéra ha araka’eve ndopokói hese ipópe, ilanza reheñónte. Ho’u hikuái hy’ỹi ha ojy.
  • Médico Max Gerson oipuru py’a hy’ỹi rykue, oñenohẽva peteĩ máquina especial-pe, iprotocolo ypykuépe umi paciente oguerekóva cáncer de páncreas ndive. Itajýra, Charlotte Gerson, oheja ko tratamiento pehẽngue hasy rupi ojejuhu py’a pyahu ha bacteria’ỹva. Médico Nueva York-gua Nicholas Gonzalez, opohanóva cáncer forma integrativa-pe, ojerure mbarete opa ipacientekuéra ho’u hag̃ua py’a hy’ỹi.

Mba’éichapa ojekaru py’a hecha’ỹ (crudo), fundación he’iháicha

Tekotevẽ jajepokuaa. Oĩ mokõi tape ojejapo haguã, ha mokõivévape py’a ha’eva’erã iporãvéva ikatúva jajuhu ha ipyahuetéva.

Ojerallapyre. Emongelá py’a pehẽ tuichávape 14 árape; fundación he’iháicha, upe árape omano umi patógeno ha parásito. Upéi, erralla rallador hendapo’ívape ha embojehe’a kamby, jugo térã mbaipy haku ndive. Fundación he’i ikatuha ojemoĩ peteĩ térã mokõi kuchara’i py’a hecha’ỹ ojerallapyre mitã ryguasu rupi’a sa’yjúre (gema) térã puré de verdura-pe.

"Cápsula" ramo. Eikytĩ py’a pyahu pehẽ’ípe peteĩ arveja tuichakuéicha ha emongelá 14 árape. Upéi, emokõnte pohã vitamina ha’éramoguáicha.


Py’a ojejapo haguã ko yvy tuichakuére

Umi kuatiañe’ẽ receta ko’ag̃agua haimete ndohechaukái py’a, ha katu ehekánte ha rejuhúta tembi’u ko yvy jere tuichakuére oñembosako’íva. Fundación voi ombyaty ambue jejapo Gourmet Organ Meat Recipes-pe.

Umi receta aty Europa Edad Media-gua ohechauka, ymaitéma, oñepyrũ mboyve campaña colesterol rehe, europeo-kuéra ojapo py’águi bolito, terrine, embutido ha "pudín", ha oipuru tarta ha pastel ryepýrõ. Peteĩ techapyrã ojekuaavéva pastel ryepýrõ rehegua oguereko ryguasu py’a, ryguasu korasõ ha moella, cereza hái ndive.

Umi kuatia ymaguare omombe’u avei py’a ojeporu hague oñemoespesa haguã salsa: py’a hecha’ỹ oñemopuré, oñembohasa colador po’i rupi ha oñemoĩ salsa-pe, upéi oñemboaku mbeguekatu, ombopupu’ỹre. Cuaresma aja, ojeporu pira py’a upéicha avei. Py’a sabor ndaipohýiramo salsa-pe, ko ha’e peteĩ tape iporãitereíva remoĩ haguã mesa-pe ogaygua ohechakuaa’ỹre.

Py’a sevói ha canela ndive (España, 1529)

Peteĩ kuatiañe’ẽ cocina España-gua 1529-pegua ohekombo’e ojeikytĩ haguã sevói ipiri’ivéva ha oñembochyryry mbeguekatu tocino ikyráva ndive. Upéi oñemoĩ kavara’i, ovecha’i térã kavara py’a, ojeikytĩva pehẽme nuez mbyte tuichakuéicha, ha oñembochyryry opavave py’a operde peve isa’y. Ambue hendápe, peteĩ pan tostado pire’ỹva oñemonyakã vinagre morotĩme, oñemongu’i ha oñemoĩ vino morotĩ he’ẽva pype. Ko caldo oñembohasa colador rupi ha oñeñohẽ py’a ha sevói ári, oñemoĩ canela kuí ha oñembojy ipohýi porã peve.

Mufarraka (Oriente Medio)

Tembi’u ou peteĩ kuatiañe’ẽ cocina árabe ymaguarégui, condimento ñande jepi ndajambojoajúiva py’a ndive.

  • 400 g ryguasu py’a
  • 400 g ryguasu moella
  • ½ kuchara’i juky
  • 8 ryguasu rupi’a sa’yju
  • 1½ kuchara’i cilantro kuí
  • 1½ kuchara’i comino
  • ¾ kuchara’i pimienta hũ
  • 1½ kuchara’i canela
  • 2 kuchara guasu aséite sésamo-gua ojechyryry haguã
  • ¼ taza limõ rykue

Embopupu 700 ml y juky michĩmi ndive, emoĩ moella ha embojy tata mbeguépe 50 minuto. Opa potávo upe ára, embopupu ambue 700 ml y juky michĩmi ndive ha embojy py’a 3 minuto. Eñohẽ y opavavégui, eikytĩ cubo 1 cm rupi rupi, emoĩ peteĩ ña’ẽme ha embojehe’a ryguasu rupi’a sa’yju ha condimento-kuéra ndive. Embohaku aséite, echyryry ko jehe’a 4 minuto rupi, eñohẽ hi’ári limõ rykue ha emehẽ.

Py’a paté Escandinavia-gua

Ndojoguái Francia paté-kuérare: Escandinavia-gua ndoguerekói jepi alcohol ni áho, ha hu’ũve ha ijojave. Osẽ 8 guive 10 peve porción.

  • 300 g vakara’y térã kure py’a
  • 300 g kure so’o ikyra’ỹva, lomo-icha
  • 300 g tocino (kure kyra)
  • 1 sevói oñemopehẽ’i porãva
  • 2 kuchara guasu manteca
  • 2 kuchara guasu harina trigo ndojeblanqueáiva
  • 300 ml kamby
  • 1 ryguasu rupi’a
  • 1 pellizco clavo de olor ku’ipyre
  • 1 pellizco pimienta de Jamaica ku’ipyre
  • juky yguasugua ha pimienta hũ ojeku’i ramóva

Ekytĩ py’a, so’o ha tocino cubito michĩme. Emboyke 75 g tocino, emoĩ peteĩ asadera-pe horno haku mbeguévape oderreti peve, ha upe kyra reiporu emboñandy hag̃ua peteĩ molde budín inglés-pegua. Embohaku horno 180 °C-pe. Embohasa sevói, py’a, so’o ha tocino hembýva máquina so’o ku’iha rupi 3 térã 4 jey, ijojaiterei meve.

Emboderreti manteca peteĩ olla-pe tata mbytépe, emoĩ harina ha embojy mbovy minuto. Emoĩ kamby mbeguekatúpe, remongu’e meme, oiko peve peteĩ salsa hypy’ũ ha ijojáva. Emoĩ py’a ku’ipyre ha emongu’e porã. Enohẽ tatágui, eheja haku’ỹmi ha emoĩ ryguasu rupi’a, clavo, pimienta de Jamaica, juky ha pimienta.

Emoĩ upe mezcla molde-pe, emoĩ molde peteĩ asadera tuichavévape ha emyenyhẽ asadera y hakúpe ¾ yvatekue peve. Embojy horno rejilla mbytépe 1h30. Rehecha hag̃ua oĩmbápa, ekutu peteĩ kyse po’i mbytépe: osẽ va’erã ipotĩ, ha paté mbyte ojupi va’erã michĩvéramo 77 °C peve. Eheja ho’ysã molde-pe, enohẽ ha eservi mostaza, berro, picles, uva térã chutney ndive, canapé ári térã mbujape ári, Dinamarca sándwich abierto ymaguaréicha. Peteĩ ndahasyivéva rejapose ramo, ehecha ore receta py’a paté.

Py’a crema ácida ndive (Rusia)

4 tapichápe g̃uarã.

  • 1,1 kg py’a (vakara’y, kure térã vaka rehegua) ojekytĩva lonjape
  • 2 sevói oñemopehẽ’ipyre
  • 1 taza crema ácida (sour cream)
  • 4 kuchara guasu manteca
  • 2 taza so’o jukysy
  • 2 kuchara guasu eneldo pyahu oñemopehẽ’ipyre
  • 2 kuchara guasu harina trigo ndojeblanqueáiva
  • juky yguasugua ha pimienta reipotaháicha

Ejohéi ha emopiru py’a lonja, ha emoĩ juky ha pimienta. Embohasa harínape, echyryry mokõive gotyo mantécape ha eñongatu. Emopytã’i sevói upe sartén-pe voi ha emoĩ py’a ha sevói ojoapykuéri peteĩ olla pypukúpe. Emoĩ jukysy sartén-pe, ekarai hugua, emoĩ crema ácida, embojehe’a ha ehykua py’a ári. Embojaho’i ha embojy tata michĩme 20 minuto. Eipe’a ijaho’i, emongu’e, embojaho’i jey ha embojy 10 minuto ve. Eservi lonjakuéra salsa ndive ha eneldo eñohẽ ári, papa ojehyku térã ojechyryryva, térã arro ndive.

Nira reba (Japón)

Japón-gua ohecha py’a peteĩ tembi’u iñimportánteva kuña hyeguasúvape g̃uarã. 4 tapichápe g̃uarã.

  • 225 g kure py’a
  • 1 atado nirá (cebollita china)
  • 2 kuchara guasu arrurruz
  • 1 kuchara guasu jengibre ojerallapyre
  • 2 kuchara guasu shoyu
  • 1 kuchara guasu sake
  • 1 kuchara guasu y oñembojehe’áva 1 kuchara’i fécula de papa ndive
  • kure ñandy rechyryry hag̃ua

Ekytĩ py’a pehẽ michĩme ha eheja 20 minuto marinádape shoyu, sake ha jengibre ndive. Enohẽ marinádagui, emopiru ha embohasa arrurruz-pe. Embohaku kure ñandy peteĩ olla pypukúpe ha echyryry py’a. Eñongatu peteĩ plato haku’ívape. Ekytĩ nirá pehẽ mbykýpe ha embojy pya’e sartén-pe. Emoĩ py’a chyryrypyre ha marinada, emongu’e porã, emoĩ y ha fécula ñembojehe’a, emongu’e pya’e ha enohẽ tatágui. Eservi pya’e voi.


Ñambojoja py’a opaichagua

Ko’ã papapy oĩva iguýpe ojepapa 100 gramo rehe, pe tabla fundación omoherakuãva’ekue guive. Ko tabla oñemopyenda Nutrition Almanac rehe, John D. Kirschmann rembiapo.

Vitamina A (UI): ovecha ra’y 50.500; vaka 43.900; ype 39.900; ganso 31.000; vaka ra’y (ternera) 22.500; ryguasu 20.600; pavo 18.000.

Vitamina B12 (microgramo): ovecha ra’y 104; vaka 80; pavo 63; vaka ra’y 60; ype 54; ryguasu 23.

Hierro (miligramo): ype 30,5; ovecha ra’y 10,9; pavo 10,8; vaka ra’y 8,8; ryguasu 8,6; vaka 6,5.

Cobre (miligramo): vaka ra’y 7,9; ganso 7,5; ype 6,0; ovecha ra’y 5,5; vaka 2,8; pavo 0,5; ryguasu 0,4.

Riboflavina, vitamina B2 (miligramo): vaka 3,3; ovecha ra’y 3,3; vaka ra’y 2,7; pavo 2,2; ryguasu 2,0; ganso 0,9.


Mba’éichapa oñemonguera anemia perniciosa

Anemia perniciosa ha’e peteĩ mba’asy omokangypáva tapichápe, ha ou vitamina B12 ndaipórigui hete pype. 1926 peve, pe tratamiento peteĩnte oĩva ha’e kuri transfusión de sangre. Sapy’ami rire, umi médico George Whipple, William Murphy ha George Minot ohupyty Premio Nobel de Medicina 1934-pegua ojuhu rupi terapia py’a reheve.

Murphy omombe’u mba’éichapa oñepyrũ opa mba’e. Whipple, Universidad de Rochester-gua, ohechauka va’ekue py’a ombojevyha pya’e tuguy umi jagua anemia oguerekóvape tuguy osẽ hetágui chuguikuéra. Upégui, Murphy ha Minot he’i py’a ikatuha avei oipytyvõ anemia perniciosa-pe, jepémo ha’e peteĩ mba’asy ambuetereíva.

Hasy kuri ohupyty permiso ojapo hag̃ua ko estudio. Pe médico-jefe Hospital Peter Bent Brigham-pegua, Boston-pe, ndogueroviaitéi kuri, ha omoneĩnte pe investigación oñeme’ẽ rire chupe garantía avavépe noñembotovemo’ãiha transfusión oikotevẽramo. Murphy oñepyrũ terapia peteĩ paciente ndive orekóva 40 ary rupi, ivai asyetéva ha oikéma mbovymi coma-pe. Ohecháma kuri, ho’úramo medio kilo py’a ára ha ára, ohasa po ára rupi glóbulos rojos papapy oñepyrũ hag̃ua ojupi.

Ára pohápe katu, pe paciente ojehecha ivaivévaicha, ha umi regla he’iháicha oñeme’ẽva’erã chupe transfusión. Murphy ndokéi pyhare pukukue, ojepy’amongetávo osegítapa py’a ndive. Pyharepyte rupi, ohechakuaa pe papapy ojupi’imiha, ha upéva ome’ẽ chupe py’aguasu osegi hag̃ua. Ko’ẽme, ojevy hospital-pe aravo 7-pe, okyhyjépe, ha omaña pe kotýpe ohecha hag̃ua oikovépa gueteri pe paciente. Hechapyrãme, pe kuimba’e oguapýma hupápe ha oporandu, ovy’ápe: "Mba’e aravópa oñeme’ẽta pe desayuno?" Tuguy papapy ohupyty ijyvatevéva, ha pe paciente oikove heta ary gueteri. Ko jehupyty rupi, hospital-pegua equipo oñepyrũ oipytyvõ chupekuéra.

Upe rire, umi paciente ndaikotevẽvéima omokõ py’a: oñepyrũ oñeme’ẽ chupekuéra extracto, ha upéi vitamina B12 voi. Oipotáva ojoko anemia perniciosa ani hag̃ua ou, tape iporãvéva, fundación he’iháicha, ha’e ja’u py’a peteĩ jey semana-pe, ñande ypykuéra ojapo jepi haguéicha.


Mba’éichapa ojejapo porãvéva py’a

Ko’ã ñe’ẽ ou peteĩ aty oñemongetáva tembi’u ymaguaregua rehe, ha oĩva fundación ndive, rembiapoita kuéragui.

  • Marinada peteĩ ára guive ambuépe peve. Emoĩ umi py’a pehẽ heladérape limõ rykuépe, térã y vinagre reheve, áho heta ha laurel rogue reheve. Emopiru ha embochyryry aséite de olíva, kure kyra (lard, kure kyra oñemboykéva) térã mantéca reheve, okágui iju porã peve ha hyepýpe ipytãmi rei. Marinada ha’e pe secreto oipe’a hag̃ua py’águi pe hemploydiháicha ndaiporãiva. Ojeporu avei riñónpe g̃uarã.
  • Ojeasa tata michĩme. Eiporu mymba ra’y py’a, oñemongakuaáva hormona’ỹre. Embohasa harínape mokõivéva yképe ha eñembopupu mantéca térã ghee michĩmi reheve tata michĩetereíme sapy’ami, ndaupéichairõ ohatãmba. Embojoapy sevói pehẽ, vinagre ha y michĩmi, emopu’ã 180 °C peve sapy’ami ha emohu’ã tata michĩme 20 minuto rupi. Hongo pyahu ha juky oike pa’ũ ipahápe. Eme’ẽ fideo, arro térã ka’avo reheve.
  • Almendra hu’ípe ojejahoba. Eikytĩ pehẽ ipiro’ýva medio centímetro ha embohasa almendra hu’i, juky ha pimienta heta oñembojehe’ávape. Embochyryry mokõivéva yképe ghee térã kure kyrápe. Ikatu embochyryry py’a pukukue peteĩ jeýpe ha ere’u hembyre semana pukukue, hakúva térã iro’ýva, barrita merienda rendaguépe.
  • Víno vinagre ha eíra reheve. Emoĩ pehẽ peteĩ aravo víno pytã vinagrépe mokõi kuchara’i eíra reheve. Embochyryry peteĩ térã mokõi sevói vaka kyra (sebo, beef tallow) ha mantéca heta reheve media hora, imichĩ ha iju porã peve. Eipe’a sevói ha embochyryry pya’e py’a marinada michĩmi reheve, remboyre jey jeývo. Eme’ẽ hakúva sevói, salsa ha kimchi reheve.
  • Áho hetaiterei. Embochyryry peteĩ sevói ha mínimo 5 áho hãi ka’arechu ha condimento reheve kure kyrápe. Embojoapy py’a pehẽ ipiro’ýva ha embopupu 5 minuto rupi, remboyrévo káda minuto, ha emohu’ã aséite de olíva michĩmi reheve. Ani eheja ojyrei hese. Eme’ẽ bacon jeky’ípe, sevói ha áho yvate gotyo.
  • Py’a jeky’i judío reko rupi. Emoju sevói pehẽ kyrápe ha emoĩ procesadórape. Upe ñai’ũme voi embochyryry 340 g ryguasu py’a, hyepy ipytãmi peve. Eheja oro’y ha emongu’i sevói ha 2 ryguasu rupi’a ojemboupi reheve, reheja pehẽ’imi. Emohe’ẽ juky ha pimienta reheve. Haimete ndohenduséi py’áicha.
  • Castaña hu’ípe ojejahoba. Eikytĩ pehẽ’imíme, embohasa ryguasu rupi’a oñembojerévape ha upéi castaña hu’ípe, oñemoĩmava’ekue ýpe ha upéi oñemopiruva’ekue. Embochyryry coco aséite hakúvape, juky ha pimienta reheve.
  • Py’a pasta ymaguare. Embopupu hornópe 450 g vaka py’a térã ryguasu py’a ha eikytĩ’i. Embojehe’a 2 ryguasu rupi’a ojemboupi ha oñeikytĩ’íva ndive ha peteĩ sevói mbytépe oñembochyryryva’ekue ndive. Emongu’i opavave juky ha pimienta reheve ha emoĩ heladérape reme’ẽ mboyve.
  • Pehẽ ipuku’ípe, ipytãmi gueteri. Eikytĩ pehẽ 7,5 cm ipukúva ha 1 cm ipe’ẽva ha emoĩ limõ rykuépe. Emopiru. Embochyryry sevói bacon kyrápe, eipe’a ha embopupu py’a upe kyrápe voi, haimete ipytãmi ipukukue javeve: ipytũetereirõ, hembiapo hatãve. Oho porã couve (kuve, ka’avo hogue hovýva) mantékape ha zanahoria lactofermentada ndive.
  • Okañýva so’o jeky’ípe. Embochyryry sevói mantéka térã coco aséitepe, embojoapy py’a pehẽ tuichávape ha embopupu sapy’ami. Emongu’i procesadórape oñeikytĩ’i porã peve ha embojehe’a oimeraẽ tembi’u so’o jeky’i reheguáre, salsa boloñesa, escondidinho (so’o jeky’i ojeasáva mandi’o puré guýpe) térã albóndiga tomate salsápe.
  • Salsa reheve. Emoĩ py’a limõ rykuépe térã vinagrépe mbovy aravo ha emopiru. Embochyryry pya’e kure kyra hakuetereívape ha eñongatu hakúva hornópe. Upe kyra opytáva sartén-pe, oĩ mbohapy tape: peteĩ salsa ipohýiva, remoju harina michĩmi ha rembojoapývo vaka kaldo; peteĩ salsa hesakãva ha mantéka rehe ojejapóva, reñohẽvo víno térã coñac sartén-pe remopotĩ hag̃ua hapykue, rembojoapývo kaldo, remboguejývo ha remohu’ãvo mantéka reheve; térã peteĩ salsa iráiva, rembochyryryvo alcaparra ojejohéi porãva ha chalota (sevói michĩ), reñohẽvo víno morotĩ sartén-pe ha remboguejývo vaka kaldo reheve. Ko ñe’ẽ paha ou Sally Fallon Morell gui, fundación presidénta.

Licuado py’a crudo reheguáva

Ko mba’yru ojapo va’ekue artículo original rembiapohára, Lynn Razaitis, Becky Mauldin ndive, ha’éva avei fundación miembro. Lynn, mbo’ehára va’ekue, omombe’u ndaipóriha mba’eve ome’ẽva chupe kyre’ỹ upéicha estrés jave, ha iména avei oipuru ñepyrũ hikuái.

  • 15 guive 30 g peve py’a mymba okakuaáva ñúme ha okaru ka’avo, ojekytĩ’íva ha oñembopiro’ysãva (tekotevẽ oĩ ro’ysãme oñembojehe’a porã hag̃ua)
  • 1 taza tomate orgánico rykue
  • ½ limõ rykue
  • mbovymi tyku salsa picante
  • 1 térã 2 rupi’a pytã crudo, ryguasu oikovéva sãso’ỹre ojeguerekóva rehegua
  • 2 guive 4 cuchara sopa rehegua coco aky ry fermentada
  • 1 cuchara sopa rehegua crema de leche cruda
  • ¼ cucharita solución de minerales concentrados
  • 1 guive 2 cucharita polen de eira (opcional)

Embojehe’a opa mba’e licuadórape. Opytáramo ne jurúpe py’a he, re’u upe rire peteĩ pehẽ mamón pyahu. Ambue tape ha’e emoĩ py’a kytĩ’i kamby hái térã limõ rykuépe reñongatu mboyve ro’ysãme, ombohe’ẽve hag̃ua.


Emoñe’ẽ avei

Nu&Cru-pe

Weston A. Price Foundation-pe (inglés ñe’ẽme)


Ko artículo ha’e adaptación "The Liver Files" rehegua, Lynn Razaitis rembiapo, osẽva’ekue revista Wise Traditions in Food, Farming and the Healing Arts-pe, Weston A. Price Foundation mba’e, 2005 arapoty jave. Emoñe’ẽ original inglés ñe’ẽme.

As informações têm caráter educativo e não substituem avaliação individual de profissional de saúde habilitado.