¿Bacon ivai ñane resãime? Mba’éichapa reiporavóta pe bacon añetegua

"Nde reime aja che rógape, rejapóta pe ajapóva ha reguerovia pe aguerovia­va. Upévare, Bart, emoĩ manteca nde bacon ári." Ko Homer Simpson ñe’ẽ ombojegua oñepyrũ peteĩ artículo ohaíva investigadora Kaayla T. Daniel, PhD, osẽva Weston A. Price Foundation revista-pe, ha ohenduka peteĩ porandu heta tapicha ojapóva: bacon ivaípa ñane resãime?

Ary 2012-pe, médico Neal Barnard, Physicians Committee for Responsible Medicine presidente (autora ombohéra jey, ironía reheve, comité de medicina "ir"responsable), oñeha’ã ombyaty peteĩ ehérsito vegano-kuéragui oprotesta hag̃ua peteĩ festival de bacon Iowa-pe rehe. Ohupyty poteĩ voluntario año. Mba’ére sa’ieterei? Autora he’i: okyhyje rupi bacon-gui. Ndaha’éi okyhyje omanóvo hese, Barnard oñeha’ãva omyasãi iñe’ẽ ho’o rehe ha cartel guasu akãngue ra’ãnga reheve, ha katu okyhyje ho’a hag̃ua tentación-pe. Bacon ryakuã ha he ombotavyeterei, ha heta vegetariano ombohéra chupe "ho’o okẽ", pe oipe’áva okẽ opaite ambue ho’ope.

Harvard estudio ha "policía tembi’u rehegua"

Ha tesãi rehegua peligro? Ha opa umi ikyrakue, colesterol, sodio? Ha umi nitrito? Ndaha’éi vegano-kuéra añoite ombyaíva bacon réra. Upe ary peteĩchápe, Harvard Escuela de Salud Pública omoherakuã tyapu guasu reheve peteĩ porción michĩmi ho’o pytã ára ha ára omboheta 13% omano hag̃ua peligro, ha sa’imi bacon, salchicha, chorizo térã ambue ho’o pytã procesado ára ha ára omboheta upe peligro 20%.

Autora he’i ha’e hague pseudociencia hekoitépe: peteĩ estudio observacional, ojejapóva cuestionario frecuencia alimentaria rehegua reheve, ojekuaáva ivaiha, ha investigador-kuéra oguenohẽ conclusión ndoguerekóiva fundamento asociación año rehegua. Heta tyapu mba’eve’ỹre. Oñemoñe’ẽ porã ramo umi dato, he’i haguéicha upérõ Gary Taubes, Zoë Harcombe ha Denise Minger, ojehecha riesgo relativo 1,2 hetavéramo, he’ise omboheta 0,2 vez añónte. Ha upéva umi tapicha ho’úva ho’o supermercado-pegua oúva criadero industrial-gui, opitáva, noñemomýiva ha ho’úva ho’o pytã pan morotĩ ryepýpe.

Upéicharamo jepe, heta tapicha oimo’ã, oúramo Harvard-gui, añeteha. Ho’o pytã, bacon ha ambue tembi’u ikyráva he’ẽ ymaite guive oñembohéra, peteĩ jave, hete ha peligroso. Bacon rehegua ñomongeta oho heta ary, ha hetave blogueiro ndaha’éiva vegano og̃uahẽ peteĩ mbytépe: bacon "ndaha’éi ivaieterei" ojeiporúramo omoheve ha ombocrocante hag̃uánte tembi’u "saludable", ensalada ha verdura-icha. Comediante Jim Gaffigan oñembosaraite ko idea rehe Conan O'Brien programa-pe, ombohérarõ bacon pehẽ michĩ "tembi’u arapy ku’i mágico" ha ombojojárõ umíva jeheka ensalada-pe "oro jeheka"-re.

Sapy’ánte, "policía tembi’u rehegua" oheja jepe ja’u mbovymi pehẽ, ja’úramo sapy’ánte ha ndaha’éiramo ára ha ára jepokuaa. Ha katu upe permiso ou consejo reheve: eiporavo bacon ikyra’ỹva ha embochyryry hatã peve, araka’eve ndohejái hu’ũ. Upéva rapykuéri oĩ puritanismo ikyra rehe: ojehekáva ha’e ojehaku umi henda hu’ũva ha upéi oñemosẽ térã oñembopiru ikyra papel ári.

Ha bacon añetehápe iporãramo? Oipytyvõramo tesãi porãme ha ndaha’éiramo pecado mortal mesa ári? Ha ikatúramo ja’u jaipotaháicha? Autora, ohaíva Naughty Nutritionist (he’iséva "nutricionista traviesa") réra reheve, oĩma odefende hag̃ua ko’ã idea.

Bacon ñandy piko iporã ñane resãime?

Bacon mba’e porãvéva ha’e ichyryry, ñandy. Ha heta tapicha ndoha’arõiháicha, ko ñandy hetavéva ha’e ñandy monoinsaturada. Bioquímica Mary Enig número rupi, bacon ñandy oguereko:

• 50% ñandy monoinsaturada, tenonderãite ácido oleico, upe voi ome’ẽva tepy aceite de olivape, ha 3% rupi ácido palmitoleico, peteĩ monoinsaturada oguerekóva propiedad antimicrobiana iporãitéva;
• 40% ñandy saturada, upe pehẽngue omondýiva umi okyhyjéva ñandýgui, ha katu ojapóva bacon ñandy estable ha ndojerranciái pya’e oñeñongatu ha oñembojy jave;
• 10% ñandy poliinsaturada, peteĩ forma iporãva, ha katu inestable; upévare tuicha mba’e pe estabilidad ome’ẽva pehẽngue saturada.

Ko’ã número, he’i autora, Enig ohesa’ỹijo kure ñandy (lard) rehe, ha katu hi’aguĩeterei va’erã bacon ñandy mba’égui, ha iñambue kure okaru ha oikoháicha. Ha’e umi número ojehecháva avei ñande artículo kure ñandy rehegua.

Kure ñandy oguereko avei peteĩ fosfatidilcolina ojehecha’ỹva ambue hendápe, oguerekóva actividad antioxidante tuichavéva vitamina E mba’égui, ha upéva ikatu oipytyvõ ñantende haguã mba’érepa kure ñandy ha bacon ñandy ombohovake porã rancio ojapóva umi radical libre. Ha, oúramo kure oikóvagui ary pukukue rupi hetave ára ojepoi sãsõme yvytúpe ha kuarahýpe, bacon ñandy ogueru vitamina D. Ha katu kure oñemongakuaáva industria-pe, oñemboty ha oñemongarúva ración soja, caseína, avati ku’i ha ambue grano reheve, jepiveguáicha oguereko michĩ ko vitamina.

Mboy vitamina D oguereko bacon?

Pe cantidad ha’e porandu tuichavéva. Hetave tabla de composición ohechauka 100 guive 250 UI peve vitamina D 100 gramo-pe, ha número yvatevéva ou Italiagui, upépe kure oñemongakuaáva comercial-pe jepe oguerekove posibilidad ohecha haguã ára resape.

Ha katu ojehai’ma valor tuichaitevéva, ko’ýte kure oñemongakuaáva ñúme. Mary Enig he’iháicha, Departamento de Agricultura de Estados Unidos (USDA) laboratorio-kuéra ohupyty, 1980 ary rupi, 2.800 UI 100 gramo-pe, número araka’eve ndojeikuaaukáiva oficialmente. Enig fuente USDA ryepýpe he’iháicha, agencia oipotave omokañy upe información, oipotágui tapichakuéra oguerovia vitamina D ou va’erãha kamby fortificado ha ambue producto industria guasu mba’égui. Ndojeikuaái umi 2.800 UI ha’épa dato válido, oúva análisis sofisticado ndaha’éiva gueteri común, térã jejavy ojehaívo 280 UI rendaguépe. USDA tabla upe aragua ndoguerekói jepe vitamina D.

Vitamina A mba’e ñemi

Ambue porandu ndorekóiva mbohovái ha’e vitamina A. USDA tabla-kuéra, umi oficial ha avei dato 1980-gua ojeheja’ỹva publicar Enig ojuhúva, ohechauka cero vitamina A bacon ñandýpe ha kure ñandýpe. Upéicharõ jepe, peteĩ estudio 1948-gua ohechauka vitamina A ñemyesakã’ỹ angujápe ikatuha oñembohekopete kure ñandy reheve: mymbakuéra okuera ñandy oike jave asúcar rendaguépe ración-pe. Ha hesa’ỹijoguavéva gueteri, ha’ekuéra osẽ porãve umi anguja ohupytývagui upe dieta peteĩchagua oñembojoapývo palmitato de vitamina A, peteĩ forma sintética. Oimeraẽ ñandy oipytyvõichagua, ha katu efecto imbaretéve kure ñandy reheve.

Kóva ndoguerekomo’ãi sentido kure ñandy ndoguerekóirire vitamina A. Ha katu heta estudio 1950 ary ñepyrũrupigua ojuhu ipype peteĩ "factor sustituto de vitamina A", oĩva jepe vitamina A voi ndojejuhúi jave.

Ha pe colesterol katu?

Ojeha’arõháicha, bacon kyra porã oguereko avei colesterol, peteĩ mba’e "ojeprohibíva" pe policía alimentaria-pe g̃uarã, ha upéva avei peteĩ mba’e ojeguerahaukáva bacon-pe ipeligrosoha. Autora he’iháicha, umi prueba ohechaukaséva colesterol omoñepyrũha térã ombovaivéha korasõ mba’asy ndojoajúi, ojojoko, ojehesa’ỹijo vai ha sa’ieterei; ko tema fundación ohesa’ỹijo porãve Myths & Truths About Cholesterol-pe.

Ha’e he’iháicha, pe omboheta korasõ mba’asy ha’e colesterol oxidado, oĩva kamby ku’ípe ha ryguasu rupi’a ku’ípe ojeporúva umi tembi’u procesado, envasado ha fast-food-pe, ha avei kamby semidescremado ha descremado-pe. Avei, umi kuatiañe’ẽ bioquímica rehegua omyesakã porãháicha, colesterol ha’e "opavave hormona sy", umi reproductiva ha umi ojoajúva ñane ánimo rehe jepe. Ikatu upévare bacon oje’e ha’eha tembi’u ombovy’áva ñane ánimo.

¿Bacon ivaípa ñane korasõme?

Upéicharõ jepe, "opavave oikuaa" bacon ivaiha, ha Barnard oipota jagueroviá ha’eha peteĩ factor de riesgo korasõ mba’asy rehe. Autora katu he’i ambue mba’e: bacon ikatu iporã ñane korasõme g̃uarã. Ha ndaha’éi ombovy’águi añoite tapichakuérape, jepémo upéva avei ivaliménte.

Kyra monoinsaturada, bacon kyra tenondegua, ojeguerohory heta omboguejy rupi inflamación ha presión arterial, ha ácido palmitoleico, antimicrobiano, oipytyvõkuaa ani hag̃ua oñembyaty placa arteria-kuérape. Triglicérido-kuéra avei oñemoporãvekuaa, bacon kyra iporãiterei rupi ñanemyenyhẽ hag̃ua ha omantene hag̃ua azúcar tuguýpe estable. Upévare, autora he’iháicha, bacon ikatu ideprovecho umi diabético ha prediabético-pe g̃uarã, ha oimeraẽ tapicha oñorairõvape g̃uarã hembipota he’ẽva ho’u hag̃ua ha vicio carbohidrato rehe.

Oñemyasãi bacon ha’eha pasaporte tete ñemomichĩrã ikatu ojehecha exageraciónicha, katu ryguasu rupi’a bacon ndive ha’e peteĩ pyharevekaru heta kyra ha proteína orekóva ha sa’i carbohidrato, ñane ryguasu rupi’a bacon ndive ojoguaháicha. Ndaha’éi añoite ñamoñepyrũha ára ánimo porãme, ko ñembojoaju ikatu omboguejy ñembyahýi ha omopya’eve metabolismo.

Heta tapichápe g̃uarã, bacon he’ẽ juky ha upéramo jepe michĩmi he’ẽva ha’e peteĩ vy’a omomichĩva pe ñeñandu ojehejokoha chupe mba’e. Oipytyvõ ñañemomombyry hag̃ua umi dieta heta carbohidrato orekóvagui, ha omantene rupi estable azúcar tuguýpe, ojoko ñane ánimo ojere jere, omboguejy ansiedad, omoporãve atención ha omombarete ñande pu’aka ñañembohovái hag̃ua estrés.

Bacon oguereko heta juky. ¿Ha’épa peteĩ apañuãi?

Umi ndojepy’apýiva bacon kyra ha colesterol rehe, jepi ojepy’apy juky rehe. Ñamboguejy sodio ha’e pe meta ipyahuvéva policía alimentaria-pe g̃uarã, jepémo umi prueba ohechaukaséva juky omboheta presión yvate ha korasõ mba’asy ikangyeterei. Añetehápe, umi americano ho’u ko’ág̃a mbytérupi pe juky ho’u va’ekuégui oĩ mboyve refrigeración, ojeñongatu jave so’o ha pira juky ha cura rupive (ñane charque ojoguaháicha, so’o ojejuky ha oñemopirúva) ha ka’avo oñemofermenta térã oñeñongatu conserva-pe.

Mymbakuéra oheka tenda juky orekóva ho’u hag̃ua, umi tapicha paleolítico ho’u ha hoy’u tuguy ha mymba ambue hendáicha juky orekóva, ha umi bioquímico imandu’a ñaikotevẽha sodio ha cloro tuguy, ty’ái, tesay, tĩ rykue ha semen-pe g̃uarã. Umi kuatiañe’ẽ didáctico iporãva omyesakã porã opa ko’ã mba’e, katu gobierno americano directriz-kuéra orekomenda ojeikytĩ tuichaiterei juky.

Autora he’iháicha, umi dieta sa’i juky orekóva omboheta riesgo korasõ mba’asy, hipertensión, declive cognitivo, osteoporosis, resistencia a la insulina ha disfunción eréctil rehe, fundación omyesakãháicha Salt and our Health ha The Salt of the Earth-pe. Ko’ág̃a oĩ jave peteĩ epidemia mba’asy crónico rehegua, upéva ha’e ñamoĩ juky perére, ha peteĩ mba’e ivaieterei ñamboyke hag̃ua bacon.

Kyhyje nitrito-gui

Weston A. Price Foundation membro-kuérape g̃uarã, pe mba’e tuichavéva ndaha’éi kyhyje kyra, colesterol térã juky-gui, ha katu kyhyje nitrito-kuéra-gui, ojeheróva cáncer ha heta mba’asy ambuéndi. Umi estudio ha’eháicha Harvard-pegua ojehecha heta jey umi titular-pe, ha upévare haimete opavave consumidor oikuaa ha oñangarekóva hesãire oimo’ã ojehekýiva’erãha umi so’o procesado-gui, térã oiporavova’erãha bacon "curado’ỹva", oñemoherakuãva "nitrito’ỹva" ramo, ha’eháicha umi heta marca oñemuhéva tienda de productos naturales Estados Unidos-pegua-pe.

Porandu ha’e: ko’ã bacon piko iporãve tesãi g̃uarã?

Bacon nitrito’ỹva piko iporãve tesãi g̃uarã?

Mbovy ñe’ẽme ñambohovái: nahániri. Pe investigador Nathan S. Bryan, PhD, Facultad de Medicina del Centro de Ciencias de la Salud de la Universidad de Texas en Houston-pegua, ndojere jereiri: "Ko temiandu so’o 'nitrito’ỹva' térã 'orgánicamente curada' rehegua ha’e peteĩ ñembotavy público-pe."

Ymaite guive, bacon ojecura sal de nitrito de sodio rupive, oñemoĩva voi so’ópe. Ko’ág̃a, hetavéva marca "nitrito’ỹva" oipuru sal de apio, autora he’iháicha oguerekóva 50% rupi nitrato, ha avei peteĩ cultivo iniciador bacteria-gui. Umi bacteria omoambue apio nitrato natural nitrito-pe, ha upe nitrito voi ocura so’o.

He’iséva, etiqueta he’i "nitrito’ỹva", ha katu pe método omoheñói sal de apio-gui nitrito hetave oñemoĩtavaérõ guarégui sal de cura ramo. Bacon "nitrito’ỹva" ikatu oguereko mokõi jey hetave nitrito bacon ojecuráva nitrito de sodio reheve voi-gui. "Oĩ omoambuéva 40%, ambue 90%, upévare nitrito opytáva cantidad iñambuete", he’i Bryan. Ha katu ijepy’apyvéva ndaha’éi nitrito, ha katu ikatuha bacteria oike ha omongy’a: "Che aimo’ã ikatuha iporã’ive tesãi g̃uarã umi so’o curada común-gui, bacteria hetaitégui ha ndojekuaáigui mba’éichapa umi bacteria omoambue porã."

Umi conservante oikéva nitrito rendaguépe

Nitrito-kuéra ojeporu ymaite guive ñañongatu porã hag̃ua tembi’u, ha’eháicha so’o ha pira curado ha heta queso. Higiene ha refrigeración omomichĩ ko tekotevẽ, ha katu nitrito iporã gueteri, antioxidante ha antimicrobiano ha’égui, ha omombareteve he ha isa’y.

Umi alternativa ko’ág̃agua, ha’eháicha acidulante biológico, parabeno ha sorbato, FDA, agencia americana omotenondéva tembi’u, ohechakuaa ha, jepivegua, ojehecha seguro ramo. Ha katu umi acidulante ha’eháicha bisulfato de sodio ha de potasio ojeheróma mba’asy pytu ñeguenohẽ rehegua ndive, ha’eháicha pulmón irritación ha hu’u, ha umi parabeno ha’e disruptor endócrino tuicháva, ikatúva ombyai fertilidad ha vida sexual kuimba’e ha kuñáme. Sorbato rehe, prensa tuicháva omomarandu dermatitis de contacto añónte, ha katu umi estudio ymaguavéva he’i ikatuha oĩ reacción mutagénica sorbato ha nitrito apytépe.

Bioquímico Galen D. Knight, PhD, ojepy’apy upéicha rupi ha oipe’a chupekuéra itembi’úgui: "Umi sorbato ha parasorbato ha’e, ipype, kyra poliinsaturada ikatúva omoheñói epóxido ha enol, cáncer ogueruháva. Ndoikeiva’erã ñane tembi’úpe jaiko pukuse ramo hesãime."

Mba’éichapa ojecura bacon ymaguaréicha

Ha ñande ypykuéra añetehápe hekopete raka’e? Ha umi bacon pyahu, "oñemyatyrõvéva" ha oje’éva hesãiha, ndaha’éiramo upéicha mba’eve? Ymaguaréicha bacon ojecura cura a seco rupive (ojecura ypa’ỹme): kure tye oñemokyty po rupive peteĩ jehe’a ka’avo, asuka, juky ha juky ojecura haguã nitrito de sodio reheve. Vitamina C oĩva upe jehe’ápe oipytyvõ oñemoheñói haguã pigmento nitrosil-hemo, ome’ẽva so’o ojecurávape isa’y pytã, ha, jahechaháicha upe rire, oipytyvõ avei nitrito oiko haguã óxido nítrico, hesãiva, ha ani nitrosamina omoheñóiva cáncer.

Umi apohára ymaguaréicha oheja bacon ojecura peteĩ ára guive peteĩ jasy peve, ha upéi omotatatĩ mbeguekatu, peteĩ guive mbohapy ára peve, jepe’a manzana, nuez americana (hickory) térã ambue yvyrágui. Jecura ipukúva omombaretevénte sabor ha so’o oñemichĩ ojejapo aja voi, upévare bacon ndoipirúi ni ndohypýi sartén-pe.

Sabor iñambue heta peteĩ apohágui ambuépe, ojehecha mba’épa oipuru ojecura haguã, mba’éichapa omotatatĩ ha mboy aravópa ipuku peteĩteĩ jeku’e. Kure ary, kuimba’e térã kuña, ijypykue (raza), mboy aravópa ohasa okápe, kapi’i ha balanceado ho’úva ombohasa sabor paha bacon-pe ha avei umi mba’e porã térã kyhyjerã ikatúva ogueru tesãi rehe.

Bacon supermercado-pegua mba’e ñemi ky’a

Bacon supermercado-pegua ikatu avei oguereko nitrito de sodio, ha katu ndaha’éi ymaguaréicha. Umi fábrica oiporavo tape pya’e ha hepy’ỹva: kure so’o oñemongakuaáva industria-pe, ndaha’éiva iporãitéva, oñeinyekta ha oñemopupu salmuera ojecura haguã reheve, oguerekóva eritorbato de sodio ha nitrito de sodio, ha avei "tatatĩ ykue" (humo líquido), condimento ha aromatizante henyhẽva glutamato monosódico-gui (aditivo pe fundación ohechaukáva ivaiha artículo kangue jukysy rehegua-pe).

"Ojecura" rire mbovy aravo, so’o ojahu jey tatatĩ ykuépe ha oñemoaku oguereko peve he oñemotatatĩva guáicha. Upéi oñemboro’y pya’e, máquina ojopy ha omopeteĩchagua, oñekytĩ ha oñemoĩ paquete-pe. Ko bacon ojehecha tuicha paquete-pe, ha katu oñemichĩ, ipiru ha ohypýi sartén-pe.

Tatatĩ ykue, industria guasu oiporuetéva, ojejapo ojehapývo yvyra kytĩ térã yvyra ku’i, oñembohasávo tatatĩ mba’e hatã térã ykuépe ha oñembohe’ávo y ndive. Autoridad Europea de Seguridad Alimentaria oñepyrũ ohesa’ỹijo ndaipy’apyrãipa aromatizante ramo, ojehechágui señal genotoxicidad ha citotoxicidad rehegua, ha peteĩ estudio he’i jepe omoheñoiveha cáncer cigarrillo tatatĩ condensado-gui.

Nitrito ha nitrosamina: moõguipa ou kyhyje

Nitrito ndaipy’apyrãiha rehegua duda oñepyrũ ary 1960-pe, umi estudio ojuhúrõ guare nitrosamina omoheñóiva cáncer bacon ha ambue so’o ojecurávape. Ary 1970 ñepyrũme, Instituto de Tecnología de Massachusetts (MIT) investigador-kuéra he’i nitrito voi omoheñoiha cáncer. Upe estudio, omongarúva anguja laboratorio-pegua nitrito reheve voi, oike diario-kuéra ñe’ẽ tenondépe, ha katu umi jeporeka upe riregua ndohechaukái upéva añeteha.

Upéi USDA py’apy ohasa nitrosamina oñemoheñóivape nitrito ojehe’ávo so’o amina ndive. Umi órgano regulador ohupyty tembiapo ombojoja haguã ko cáncer kyhyjerã ikatúva oĩ nitrito rembiapo ymaguare ha ojehechaukámava ndive, oñangarekóva botulismo ha ambue intoxicación tembi’úgui.

Upe guive, bacon comercial ojehesa’ỹijo hetaiterei ha oñemaña nitrosamina nivel rehe. Nitrosamina ojejuhúma heta so’o ojecurávape, ha katu ojehechavéva bacon chyryry-pe. Jeporeka, katu, ndojoajúi, ojokupyty ojupe ha omboguyre’ỹ.

Hetave científico ombojopy chyryry rehe, jepe oĩ dato ohechaukáva nitrosamina ikatuha oñemoheñói laboratorio análisis aja voi, opa ára oĩháme nitrito hemby. Yvyra tatatĩ avei oñembojopy, ha katu kulpable ikatu añetehápe tatatĩ ykue. Ary 1973-pe, Ministerio de Agricultura Canadá-pegua ojuhu nitrosamina oñemoheñoimbámava umi condimento jehe’a ojeporúvape umi procesador guasu bacon-pegua ha heta apohára michĩvéva. USDA omoañete rire ko jejuhu, ko’ã jehe’a oñeprohibi. Pe órgano ojerure avei eritorbato de sodio térã ascorbato bacon jejapópe, umi jeporeka ohechaukágui meme ko’ã mba’e omboguejyeterei nitrosamina nivel.

Procesamiento industrial pohýi

Pe apañuãi peteĩ pehẽngue, ojehecharamoháicha, ou procesamiento industrial-gui. USDA ikatu ojoko 1970 ary rupi umi condimento ñembojehe’a, ha katu nitrosamina ojejapóma mboyve ikatu oĩ porã umi aromatizante artificial ha "natural" pyahúpe ha umi humo líquido-pe. Avei ñanembopy’apy umi oñe’ẽva "masa de carne" rehe ha umi método presión ha temperatura yvatéva rehegua, ojeikuaáva omoheñóiha nitrosamina ha ojeporúva ára ha ára bacon comercial jejapópe.

Ñaiporavóramo bacon ojecuráva seco-pe, pe bacon "caipira" (kokuepegua) ojapóva productor michĩ, ojehecha kuaáta opción iseguravéva. Ha katu, sapy’ánte, ikatu omoheñói ojechyryrire N-nitrosopirrolidina (NPYR) hetave bacon inyectado-gui. Pe apañuãi ha’e umi método iñambuetereiha ojuehegui: oñeiporavo ha oñemoĩ condimento, nitrito de sodio ha, sapy’ánte, nitrato de sodio, opaichagua concentración-pe. USDA ko’ágã he’i fabricante-kuérape ani haguã omoĩ nitrato de sodio, ndaikotevẽi rupi ha iñemoambue nitrito-pe iñambuéva ha ndaikatúi ojeikuaa porã mboyve.

Pe kure ho’úva omoambue bacon

Fundación jehechápe, umi mba’e ojejuhúva iporãve ha ideprovechovéva oñe’ẽ kyra composición rehe nitrosamina jejapópe. Ha upéicha, kure oñemongakuaáva industria-pe ho’u ración soja, avati ha ambue aceite ndaiporãitereíva reheve, ha kure oñemongakuaáva ñúme katu jepi oñeme’ẽ chupe tembi’u imbaretevéva, heta jey soja’ỹre ha, iporãvévape, suero de leche reheve.

1984-pe, investigador-kuéra ojuhu bacon kure ho’úva ración aceite de avati reheve oguerekoha nitrosamina N-nitrosopirrolidina ha N-nitrosodimetilamina significativamente hetave umi kure grupo de control-pegua bacon-gui. Ha bacon kure oñeme’ẽva chupe kyra coco-gui katu oguereko N-nitrosopirrolidina significativamente sa’ive, ha ndaipóri diferencia N-nitrosodimetilamina-pe.

Grupo de control ho’u haguére ración comercial común, avati ha soja vitamina ha mineral reheve, ikatúnte ñaimo’ã mba’épa ojejuhúta bacon kure okaru porã ha oñemongakuaáva ñúme-gui. Mba’éichagua jepe, investigador-kuéra peteĩ conclusión he’ise heta: N-nitrosopirrolidina bacon-pe oho oñondive mymba kyra insaturación ndive, he’iséva, kyra insaturadovéramo, hetave nitrosamina. Ambue investigación omoañete pe joaju nitrosamina jejapo ha ración ha so’o kyra perfil apytépe (aceite vegetal mba’épa ojapo ñane retére oñe’ẽ artículo omega-6 rehegua), ha nitrosamina ojehecha hetave kyrápe so’o ikyra’ỹvagui.

Mba’éichapa reiporavóta peteĩ bacon iporãva

Pe mbo’epy hesakã: eiporavo bacon kure oñemongakuaáva ñúme. Upéicharõ jepe, ojejuhu haguã bacon artesanal añetegua, ojecuráva ymaguaréicha, hasyeterei. Reikuaa mávapa omongakuaa umi mymba ha’e pe tape ñepyrũ, ha Nu&Cru productor mapa nepytyvõ ko jeheka’ápe.

Heta productor artesanal ojapo bacon juky añónte, nitrito’ỹre, ojerovia juky, potĩ porã ha heladera rehe ani haguã oñemongy’a, pe principio peteĩchagua ore bacon ógape ojejapóva receta reheguáicha. Autora-pe guarã, umi producto "nitrato térã nitrito oñembojoapy’ỹva" ojejapóva upéicha hetavéva ha’e añetegua, ndaha’éi umi bacon pyahu "ojecura’ỹva" sal de apio reheve-icha, ha ojehecharamoháicha hesãiveterei umi producto inyectado ha oñembotuichapáva supermercado-pegua térã umi bacon imitación ojejapóva pavo térã soja-gui.

Ambue hendáicha, ikatu ndaipóri mba’eve ivaíva pe bacon ymaguare iporãvape ojecuráva sal de cura nitrito de sodio reheve, cantidad hekopetéva. Ko idea gueteri nembopy’apýramo, ehesa’ỹijo ko’ã mba’e: ácido ascórbico (vitamina C) oñembojoapy jepi so’o ojecurávape nitrito ndive, oipytyvõ haguã óxido nítrico jejapo, iporãva, ha ojoko haguã reacción de nitrosación py’ápe, ikatúva omoheñói nitrosamina omoheñóiva cáncer. Oñembojoapýramo avei alfatocoferol, vitamina E, ojehecha ojokoveha nitrosamina jejapo. Ha procesamiento ymaguaréicha, ára heta reheve cura ha ahumado peguarã, ombohetave nitrito ñemoambue óxido nítrico-pe.

Óxido nítrico: pe molécula ohupytyva’ekue Premio Nobel

Ary 1998-pe, Robert F. Furchgott, Louis J. Ignarro ha Ferid Murad ohupyty Premio Nobel de Fisiología o Medicina ojuhúre pe óxido nítrico (NO) ha’eha peteĩ molécula ogueraháva marandu sistema cardiovascular-pe. Ojejuhúrõ guare peteĩ molécula ndahasyietéiva ogueraha marandu peteĩ célula guive ambue célula peve, omoambue tuichaiterei mba’éichapa ciencia ojepiguáicha opensava’ekue.

Ani hag̃ua ñanemba’asy korasõ, pe óxido nítrico ojapóva umi célula tuguy rapeguáva he’i umi arteria tejido-kuérape orrelaxa hag̃ua. Péva omboguejy presión arterial, ombotuichave umi tuguy rape ipo’ĩmbava’ekue, omboguete umi coágulo ipeligrosóva ha omboguejy placa jejapo. Ojeporandu’asáva: NO omboguejy triglicéridos, ha katu ndaha’éi colesterol, ha umi investigador he’i ha’e ojehechaha oñangarekoha avei umi colesterol yvate oguerekóvare. Fundación ohecha ndohoguejyiha colesterol iporãha, colesterol oguerúgui heta mba’e porã ha avave natekotevẽi oñeñangareko hag̃ua colesterol yvatégui.

Omoporãvévo tuguy jeguata, óxido nítrico ombohasa ñande rete pukukue. Tuguy hetavéva oguata he’ise oxígeno ojegueraha porãveha ha kyre’ỹve, akã omba’apo porãve ha ñañatende porãve, ha avei vida sexual iporãve: NO ha’e pe llave heta pohã ojeikuaáva disfunción eréctil-pe g̃uarã. Oipytyvõ avei sistema inmunológico-pe oñorairõ hag̃ua umi infección ndive ha sistema nervioso-pe oñomongeta porã hag̃ua umi neurona.

Ko’ã mba’e porã ojehai mbykymíme aranduka The Nitric Oxide (NO) Solution-pe, Nathan S. Bryan ha Janet Zand ohaiva’ekue. Ko aranduka ndoguerúi cita, ha katu peteĩ jeheka pya’e PubMed-pe ohechauka, ojehaírõ guare ko artículo, Bryan oike hague michĩvévo 88 artículo científico-pe, ha heta umívagui ohechauka umi mba’e porã ja’éva yvate gotyo.

Nitrito: mba’e vai guive irũ porã peve?

Pe marandu ha’e óxido nítrico tekotevẽtereiha jaiko pukuve hag̃ua, hesãi ha kyre’ỹme. Pe apañuãi ha’e ko’ág̃a sa’i tapicha ojapo NO hetaite hesãi porã hag̃uáicha, ha hesa’ỹ ojejuhúma heta mba’asy crónico-pe. Oĩ suplemento NO-gui, ikatúva oipytyvõ umi okarúvape ka’avo añónte, sa’i ikyrakuéva ha sa’i colesterol oguerekóva, ha katu ikatu natekotevẽi umi ojevývape tembi’u ymaguarépe. Pe autora he’i, bacon, chorizo ha ambue so’o oñecuráva ymaguaréicha nitrito de sodio reheve ikatu ha’e añete pe ofaltáva ñande retépe ojapove hag̃ua óxido nítrico.

Ambue NO ojapo hetáva ha’e remolacha, ha upévare avei heta fundación rapykuerehopýpe oho porã kvass de remolacha reheve, peteĩ mba’e hoysýiva ojefermentáva (pe Guía oñepyrũ hag̃ua mitãme tembi’u ymaguaréicha oguereko peteĩ receta). Tembi’u oguerekóva heta aminoácido citrulina ha arginina jepi oñemomba’e ojapove hag̃ua NO, ha katu hetavéva tapicha ndaha’éi mitãrusu ni hesãi porãite ojapo hag̃ua ko ñemoambue. Ikatu pe tape oho porãvéva, nitrito guive óxido nítrico peve, ha’e iporãvéva.

Nitrato, nitrito ha nitrógeno jere

Ha katu nitrato ha nitrito ndaha’éi ipeligróso? Heẽ ha nahániri. Umi nitrato ha’e mba’e natural nitrógeno jeregua, ha oĩ y-pe, ka’avo ha mymbakuérape. Haimete 80% nitrato tembi’úpeguáva ou ka’avogui, ha nitrito oĩ natural-pe tendyrúpe, tyekuépe ha, añetehápe, opaite mamífero tejido-pe. Ndaikatúi remomba’e tembi’u ka’avo rehegua ha reñemoĩ nitrato rehe.

Nitrito nivel ojupi ñande retépe ombopo hag̃ua oxígeno umi oikóvape yvate tuichávape, ha umi tapichakuéra jepi ojehecha hesãivéva ko yvy ape ári. Mbykyhápe, pe autora he’i, nitrito ndaha’éi apañuãi, tembi’u oguerekóramo antioxidante hetaite ombohape hag̃ua chupekuéra óxido nítrico-pe ha ani hag̃ua ojehu reacción de nitrosación omoambuéva chupekuéra nitrosamina omoheñóiva cáncer-pe.

Añetehápe tekotevẽ ñamboyke umi nitrosamina ojejapopámava, ha’eháicha isolado proteico de soja (oĩva heta proteína en polvo-pe), kamby en polvo descremado ha ambue mba’e ohasáva lavado ácido, ojesecáva tatarendýpe térã ojesecáva atomización rupive haku mbaretépe. Avei oĩ nitrosamina umi cerveza peteĩ teĩme, cigarrillo-pe, mamadera tĩme ha goma ojeporúva aparato ortodóntico-pe. He’iséva, nitrosamina ndouiha so’o oñecurávagui añónte. Ha nitrosamina oĩva so’o oñecurávape oguejy hetaiterei ko’ã década pahápe.

Ha pe mba’e vai nitrato ojapóva tekohápe, ou umi yvy jeporu vaívagui ganadería industrial ojapóva, ha upéva rehe oñeñe’ẽ artículo Vaka ro’o kapi’ipe okaruva’ekue: mba’ére hepyve.

Upéicharõ, ¿bacon ivai piko ñane resãime?

¿Mba’ére piko heta especialista ombotovepa bacon ha ambue so’o curado nitrito rehehápe? Pe mba’e rehe voi grasa ha colesterol oguereko gueteri téra vai: estudio ndaiporãiva ha publicidad ivaivéva, ha Harvard tembiapo 2012-pegua ha’e techapyrã porãite. Bryan he’iháicha, estudio kuéra oñembojoajúvo ohechauka “asociación débil” añónte, ha umi evidencia ha’e “inconclusiva”. Ha’e ha iirũnguéra ohai haguéicha peteĩ revisión científica-pe, “ko paradigma oñehesa’ỹijojeyva’erã umi beneficio ndojecuestionakuaáiva dieta orekóva heta nitrito ha nitrato renondépe”.

¿Mba’épa, upéicharõ, ñe’ẽ paha umi americano-kuéra so’o ohayhuvéva rehe? Pe autora-pe g̃uarã, ikatu reñeme’ẽ bacon-pe culpa’ỹre, reiporavo porãramo rejoguávo. Ciencia ohupytyhína ñane ypykuéra ikatu oikuaáma va’ekue, ha prensa katu opyta gueteri hapykuépe. Kosinápe, bacon porã oho pyhareve karugui, mbujape fermentación natural rehegua, ryguasu rupi’a ha bacon reheve ramo, mermelada de bacon peve.

Recuadro: bacon ha tuguy

Áño 2011-pe, Weston A. Price Foundation omoherakuã peteĩ estudio investigadora Beverly Rubik, PhD rembiapo, kure so’o rehegua. Peteĩ microscopio de campo oscuro reheve, Rubik ohecha umi voluntario hesãiva ruguy ho’u mboyve ha ho’u rire kure so’o ojejapo va’ekue heta hendáicha.

Chuleta de kure oñembojy reíva ojapo tuguy normal oñembyaty hendáicha patológico. Ha katu, chuleta oñemarinárõ vinagre-pe oñembojy mboyve, ndaipóri mba’eveichagua ñemoambue. Upéicha avei ojehu jamón crudo prosciutto ndive, ojecura ha oñembotuja juky reheve, ñande jamón ojejapoháicha.

Marandu porã: bacon ndojapói mba’eveichagua efecto adverso, ndoñembyatýi tuguy ni ndaipóri ambue ñemoambue patológico tuguýpe. Ambue tembi’u heta háicha, kure so’o oikotevẽ ojeprepara porã hesãi ha ojedigeri porã hag̃ua añetehápe. Oñemarina vinagre térã limõ rykuépe, térã ojecura juky reheve, ojehechaháicha omboguete pe alérgeno térã toxina omoñembyatýva tuguy oje’u rire kure so’o oñemarina’ỹ térã ojecura’ỹva. Upéva ikatu ohechauka mba’érepa oñembotove kure so’o jeho’u yvy arapy pehẽngue ndahetáivape.

Recuadro: tocino ojokóva tuguy osẽva

Pe mborayhu bacon rehe omokyre’ỹma ojejapo hag̃ua chupetín, helado, chocolate, rosquita, aromatizante koty rehegua, caramelo de menta ha lubricante íntimo jepe bacon he’ẽ reheve, avei curita bacon ra’ãnga reheve ha peteĩ ñembosarái “Sr. Bacon” ipu’akahápe “Monsieur Tofu” ári.

¿Ha mba’e piko ikatuve ojapo bacon? Pe “bacon morotĩ”, tocino ijukyréva, ojekuaáva yma guive Brasil kosinápe, ikatu ojoko tĩ ruguy. Peteĩ artículo oñemoherakuã va’ekue Annals of Otology, Rhinology and Laryngology-pe omombe’u mba’éichapa kure so’o ojecura ha ijukyréva pehẽngue, ojejapo va’ekue tampón ramo ha oñemoĩ va’ekue tĩ kuápe, ojoko tĩ ruguy ikatu va’ekue ojuka peteĩ mitãkuña’í 4 áñoguápe oguerekóva trombastenia de Glanzmann, peteĩ mba’asy genético ndojehecha meméiva ome’ẽva tĩ ruguy crónico.

Upéicha avei, Archives of Otolaryngology omoherakuã 1976-pe peteĩ carta médico Jan J. Weisberg mba’éva, omombe’úva mba’éichapa ojepohano tocino ijukyréva reheve peteĩ tasyópe oguerekóva tĩ ruguy mba’asy de Rendu-Osler-Weber rupi, peteĩ mba’asy ou túva-sýgui ha upépe tuguy rape kuéra ojejapo hekope’ỹ.

Ojehechaháicha, ko pohã tradicional, jepe haimete hesarái chugui. 1953-pe, médico Henry Beinfield, Brooklyn, Nueva York-gua, ohai tĩ ruguy jepohano rehe: “Tocino ijukyréva oñemoĩva tĩme ha oñeheja upépe 5 ára rupi ojeporúma va’ekue, ha katu ko método itujaitéma.” 1940-pe, médico A. J. Cone omombe’u, Hospital Infantil de St. Louis-pe, ndaha’éiha mba’e ojehecha’ỹva peteĩ mitã ojerure hag̃ua oñemoĩ chupe tocino ijukyréva itĩme tuguy oñepyrũ vove osẽ, ha umi tocino pehẽngue oahorra hague heta tiempo ha kyre’ỹ tĩ ruguy jejokópe leucemia, hemofilia, hipertensión, sarampión, fiebre tifoidea ha tercera fase mitã heñói jave.

¿Mba’érepa araka’eve nañahendúi upéva rehe? Ikatu médico kuéra ndohecha porãi ko práctica, oñangareko rupi bacteria ha parásito rehe. Térã ikatu kyhyje añónte, peteĩ mba’e hyakuã porãitereíva ha’eva’erãha ipeligroso.

Elee avei

Nu&Cru-pe

• ¿Kure ñandy ivai ñane resãime? Pe ñandy ojeja’óva reíva
• Vaka ro’o okarúva kapi’i: mba’ére piko hepyvéve
• Mba’éichapa ojejapo kure ñandy ha sebo vaka ógape
• Ômega-6: mba’érepa ipeligróso umi aceite vegetal
• Receta bacon reheve ha charcutería ogapegua: bacon, ryguasu rupi’a bacon reheve, bacon jalea, mbujape fermentación natural rehegua ryguasu rupi’a ha bacon reheve, jamón, chorizo ha kure salame
• Productor-kuéra mapa rejogua hag̃ua kure ro’o umi omongakuaávagui hymbakuéra oiko sãsóme

Weston A. Price Foundation-pe (inglés ñe’ẽme)

• How Does Pork Prepared in Various Ways Affect the Blood
• The Salt of the Earth
• Myths & Truths About Cholesterol
• The Skinny on Fats
• Vegetarianismo rehegua mito-kuéra (portugués ñe’ẽme)

Referencia-kuéra

1. Neuman, Jeannette. Vegetarian Doctors Go Whole Hog to Burn Bacon in Iowa. The Wall Street Journal, 18 jasykõi 2012.
2. Harvard School of Public Health. Red Meat Consumption Linked to Increased Risk of Total, Cardiovascular, and Cancer Mortality. Marandu prensa-pe g̃uarã, 2012.
3. Pan A, Sun Q, Bernstein AM et al. Red meat consumption and mortality: results from 2 prospective cohort studies. Archives of Internal Medicine, 2012; 172(7): 555-563.
4. Taubes, Gary. Science, pseudoscience, nutritional epidemiology, and meat. 14 jasyapy 2012.
5. Harcombe, Zoë. Red meat & mortality & the usual bad science. 13 jasyapy 2012.
6. Minger, Denise. Will eating red meat kill you? Mark's Daily Apple, 14 jasyapy 2012.
7. Enig, Mary G. Know Your Fats: The Complete Primer for Understanding the Nutrition of Fats, Oils and Cholesterol. Silver Spring: Bethesda Press, 2000, p. 135. Enig papapy oñe’ẽ kure ñandy rehe, ndaha’éi bacon ñandy rehe, ha katu umi proporción ojoguaiterei va’erã; avei iñambue mymba okarúvare ha oikovévare.
8. Koga T, Terao J. Antioxidant Activity of a Novel Phosphatidyl Derivative of Vitamin E in Lard and Its Model System. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 1994; 42(6): 1291-1294. Ko estudio oñe’ẽ kure ñandy rehe, ha katu ikatuhína oiko avei bacon ñandy rehe.
9. Yetley EA. Assessing the vitamin D status of the US population. American Journal of Clinical Nutrition, 2008; 88(2): 558S-564S. USDA tabla rehe, Sylvia Onusic, PhD, he’i ko institución omoherakuãhague umi dato vitamina D tembi’u rehegua 1991-pe añoite, peteĩ tabla provisoria-pe ndoikéiva kure ñandy ni bacon ñandy, ha base de datos versión 2007-pegua jepe oguerekohague información vitamina D rehegua 594 tembi’u añoite 7.519 apytégui.
10. Istituto Europeo di Oncologia. Banca Dati di Composizione degli Alimenti per Studi Epidemiologici in Italia (BDA). 2008.
11. Enig, Mary G. Fax Sally Fallon-pe: USDA Data on Vitamin A, Vitamin D and Cholesterol. Jasykõi 1997.
12. Mayer J, Krehl WA. The relation of diet composition and vitamin C to vitamin A deficiency. Journal of Nutrition, 1948; 35: 523.
13. Kaunitz H, Slanetz CA. A possible new factor distilled from lard. Federation Proceedings, 1950; 9: 335.
14. Kaunitz H, Slanetz CA. An unknown factor with vitamin A activity distilled from lard. Journal of Nutrition, 1950; 42: 375.
15. Kaunitz H, Slanetz CA. Relation of vitamin A and "lard factor" to disease caused by rancid lard. Proceedings of the Society for Experimental Biology and Medicine, 1950; 75: 322.
16. Herb SF, Riemenschneider RW, Kaunitz H, Slanetz CA. Nature of the "vitamin A-like factor" in lard. Journal of Nutrition, 1953; 51(3): 393.
17. Lowe JS, Morton RA. Studies in vitamin A: the vitamin A-replacing effect of lard. Biochemical Journal, 1953; 55: 681-686.
18. Pe discusión colesterol rehegua ojehesa’ỹijo porã Weston A. Price Foundation sitio web-pe, Chris Masterjohn sitio web-pe (cholesterol-and-health.com) ha Gary Taubes kuatiañe’ẽ Good Calories, Bad Calories-pe (Knopf, 2007).
19. Satin, Morton. Salt and our health. Weston A. Price Foundation.
20. Fallon Morell, Sally. The salt of the earth. Weston A. Price Foundation.
21. Bryan, Nathan S., iñe’ẽ oñembohasáva peteĩ material nitrito ha nitrato rehegua-pe, omoherakuãva’ekue servicio Feedstuffs FoodLink.
22. Skovgaard N. Microbiological aspects and technological need: technological needs for nitrates and nitrites. Food Additives and Contaminants, 1992; 9(5): 391-397.
23. Pierson MD, Smoot LA. Nitrite, nitrite alternatives, and the control of Clostridium botulinum in cured meats. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 1982; 17(2): 141-187.
24. Jouve JL, Calier V, Rozier J. Antimicrobial effects of nitrates in meat products (francés ñe’ẽme). Annales de la Nutrition et de l'Alimentation, 1980; 34(5-6): 807-826.
25. Christiansen LN, Johnston RW et al. Effect of nitrite and nitrate on toxin production by Clostridium botulinum and on nitrosamine formation in perishable canned comminuted cured meat. Applied Microbiology, 1973; 25(3): 357-362.
26. Hustad GO, Cerveny JG et al. Effect of sodium nitrite and sodium nitrate on botulinal toxin production and nitrosamine formation in wieners. Applied Microbiology, 1973; 26(1): 22-26.
27. Fiddler W, Pensabene JW. Supercritical fluid extraction of volatile N-nitrosamines in fried bacon and its drippings: method comparison. Journal of AOAC International, 1996; 79(4): 895-901.
28. Livestrong. Potassium bisulphate as a food preservative.
29. Livestrong. Paraben effects.
30. Livestrong. Why is sorbic acid added to foods?
31. Namiki M, Udaka S et al. Formation of mutagens by sorbic acid-nitrite reaction: effects of reaction conditions on biological activities. Mutation Research, 1980; 73(1): 21-28.
32. Namiki M, Osawa T et al. Chemical aspects of mutagen formation by sorbic acid-sodium nitrite reaction. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 1981; 29(2): 407-411.
33. Knight, Galen D. Marandu ñemondo e-mail rupi, 4 jasyrundy ha 9 jasypokõi 2012.
34. EFSA. Flavourings: EFSA's risk assessment of smoke flavouring primary product FF-B. Marandu 21 jasypoteĩ 2007-pegua.
35. Guillén MD, Sopelana P, Partearroyo MA. Polycyclic aromatic hydrocarbons in liquid smoke flavorings obtained from different types of wood. Effect of storage in polyethylene flasks on their concentrations. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 2000; 48(10): 5083-5087.
36. Gomaa EA, Gray JI et al. Polycyclic aromatic hydrocarbons in smoked food products and commercial liquid smoke flavourings. Food Additives and Contaminants, 1993; 10(5): 503-521.
37. Putnam KP, Bombick DW et al. Comparison of the cytotoxic and mutagenic potential of liquid smoke food flavourings, cigarette smoke condensate and wood smoke condensate. Food and Chemical Toxicology, 1999; 37(11): 1113-1118.
38. McCutcheon JW. Nitrosamines in bacon: a case study of balancing risks. Public Health Reports, 1984; 99(4): 360-364.
39. Havery DC, Fazio T, Howard JW. Survey of cured meat products for volatile N-nitrosamines: comparison of two analytical methods. IARC Scientific Publications, 1978; (19): 41-52.
40. Gray JI, Skrypec DJ et al. Further factors influencing N-nitrosamine formation in bacon. IARC Scientific Publications, 1984; (57): 301-309.
41. Gough TA, Walters CL. Volatile nitrosamines in fried bacon. IARC Scientific Publications, 1976; (14): 195-203.
42. Lee JS, Libbey LM et al. N-Nitroso-3-hydroxypyrrolidine in fried bacon and fried out fat. IARC Scientific Publications, 1978; (19): 325-332.
43. Osterdahl BG. Effect of water on nitrosamine formation in fried bacon. Food Additives and Contaminants, 1988; 5(1): 33-37.
44. Canas BJ, Havery DC et al. Current trends in levels of volatile N-nitrosamines in fried bacon and fried-out bacon fat. Journal of the Association of Official Analytical Chemists, 1986; 69(6): 1020-1021.
45. Kimoto WI, Pensabene JW, Fiddler W. Isolation and identification of N-nitrosothiazolidine in fried bacon. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 1982; 30: 757-760.
46. Ikins WG, Gray JI et al. Contribution of wood smoke to in vivo formation of N-nitrosothiazolidine-4-carboxylic acid: initial studies. Food and Chemical Toxicology, 1988; 26(1): 15-21.
47. Sen NP. Recent studies in Canada on the occurrence and formation of N-nitroso compounds in foods and food contact materials. IARC Scientific Publications, 1991; (105): 232-234.
48. Fiddler W, Pensabene JW et al. Investigations on N-nitrosopyrrolidine in dry-cured bacon. Journal of the Association of Official Analytical Chemists, 1989; 72(1): 19-22.
49. Mottram DS, Patterson RLS et al. The preferential formation of volatile N-nitrosamines in the fat of fried bacon. Journal of the Science of Food and Agriculture, 1977; 28: 1025-1029.
50. Goutefongea R, Cassens RG, Woolford G. Distribution of sodium nitrite in adipose tissue during curing. Journal of Food Science, 1977; 42: 1637-1641.
51. Walters CL, Hart RJ, Perse S. The possible role of lipid pseudonitrosites in nitrosamine formation in fried bacon. Zeitschrift für Lebensmittel-Untersuchung und -Forschung, 1979; 168: 177-180.
52. Mergens WJ, Kamm JJ et al. Alpha-tocopherol: uses in preventing nitrosamine formation. IARC Scientific Publications, 1978; (19): 199-212.
53. Fiddler W, Pensabene JW et al. Inhibition of formation of volatile nitrosamines in fried bacon by the use of cure-solubilized alpha-tocopherol. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 1978; 26(3): 653-656.
54. Walters CL, Edwards MW et al. The effect of antioxidants on the production of volatile nitrosamines during the frying of bacon. Zeitschrift für Lebensmittel-Untersuchung und -Forschung, 1976; 162(4): 377-385.
55. Nobel Foundation. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1998.
56. Bryan, Nathan S.; Zand, Janet; Gottlieb, Bill. The Nitric Oxide (NO) Solution. Austin: Neogenesis, 2010.
57. Hord NG, Tang Y, Bryan NS. Food sources of nitrates and nitrites: the physiologic context for potential health benefits. American Journal of Clinical Nutrition, 2009; 90(1): 1-10.
58. Daniel, Kaayla T. The Whole Soy Story: The Dark Side of America's Favorite Health Food. Washington: New Trends, 2005, p. 122-126.
59. Hotchkiss JH. Sources of N-nitrosamine contamination in foods. Advances in Experimental Medicine and Biology, 1984; 177: 287-298.
60. Lijinsky W. N-Nitroso compounds in the diet. Mutation Research, 1999; 443(1-2): 129-138.
61. Webb KS, Gough TA. Human exposure to preformed environmental N-nitroso compounds in the UK. Oncology, 1980; 37(4): 195-198.

Umi kuadro referencia-kuéra

1. Rubik, Beverly. How Does Pork Prepared in Various Ways Affect the Blood? Wise Traditions, 2011 araroguejýpe.
2. Abrahams, Marc. Pork, the surprise remedy for a nosebleed. The Guardian, 23 jasyteĩ 2012.
3. Humphreys I, Saraiya S et al. Nasal packing with strips of cured pork as treatment for uncontrollable epistaxis in a patient with Glanzmann thrombasthenia. Annals of Otology, Rhinology and Laryngology, 2011; 120(11): 732-736.
4. Weisberg JJ. Letter: Rendu-Osler-Weber disease: is embolization beneficial? Archives of Otolaryngology, 1976; 102(6): 385.
5. Beinfield HH. General principles in treatment of nasal hemorrhage: emphasis on management of postnasal hemorrhage. Archives of Otolaryngology, 1953; 57(1): 51-59.
6. Cone AJ. Use of salt pork in cases of hemorrhage. Archives of Otolaryngology, 1940; 32(5): 941-946.

Ko artículo ha’e peteĩ adaptación "Save Your Bacon" rehegua, Kaayla T. Daniel ohaiva’ekue ha osẽva’ekue revista Wise Traditions in Food, Farming and the Healing Arts-pe, Weston A. Price Foundation mba’e, 2012 araroguejýpe. Emoñe’ẽ pe original inglés ñe’ẽme.