Bahçede tavuk beslemek: evde gezen tavuk yumurtası

Bahçede tavuk beslemek, Weston A. Price Foundation dergisinin yazarlarından Jen Allbritton'ın eski bir hayalinin ilk adımıydı: küçük bir çiftçi olmak, toprağı işlemek ve kendi emeğinin meyvesini toplamak; kendi deyişiyle başkalarının emeğiyle yaşamak yerine. Öte yandan, Bozkırda Küçük Ev dizisini andıran bu yeni yaşam tarzının tadını çıkarırken banliyö hayatının tüm konforundan da, en azından şimdilik, vazgeçmek istemiyordu.

Ve ilk adımı attı. Aile, yarı kırsal bir bölgedeki evlerinin bahçesinde yaşayan beş neşeli, komik ve tüylü tavuğa kavuştu. Yazar bunu çocuklar için yaptığını söyleyerek kendini avutuyor, ama çok daha bencil sebepleri olduğunu da itiraf ediyor.

Tavuklar çok komiktir ve harika evcil hayvanlardır. Biraz zaman aldı, ama bugün aile "kızları" kucağına alabiliyor ve tavuklar onları her gördüğünde koşarak geliyor. Elbette yemek artığı bekliyorlar, ama yazar bunun hayranlıktan olduğuna inanmayı tercih ediyor.

İçinde biraz köy havası taşıyan ve bir parça boş toprağı olanlar için yazar, bu kuşları beslemenin nasıl bir şey olduğunu anlatıyor: sebze bahçesinde yardımcı oluyorlar, mutfaktan çıkan her artığı değerlendiriyorlar ve anne babalarla çocuklara saatlerce eğlence sunuyorlar. En önemlisi de bir daha asla yumurtasız kalmazsınız; hatta aileye ve arkadaşlara verecek ya da, daha da iyisi, ihtiyacınız olan bir şeyle takas edecek kadar yumurtanız bile olabilir.

Bu yazı, çocukların beslenmesine ayrılmış Growing Wise Kids serisindeki bir köşe yazısından uyarlanmıştır.

1. sebep: gezen tavuk yumurtası daha besleyicidir

Merada yetişen tavukların, yani bizim köy tavuklarımızın taze yumurtaları, piyasada satılan geleneksel üretim yumurtalardan tat ve besin değeri bakımından hiç şüphesiz üstündür. Yumurta, insanlık tarihinin başından beri değer verilen bir besindir: tavuk, ördek, kaz, kaplumbağa ve balık yumurtası.

Yumurta sarıları, iki yıldız karotenoidin en zengin kaynağıdır: lutein ve zeaksantin. Canlı sarı renkli yumurta sarıları bu yağda çözünen antioksidanlarla dolu olmakla kalmaz, onları sebzelere, mısıra ve çoğu takviyeye göre vücudun daha iyi yararlandığı bir biçimde sunar.

Bu besinler makula dejenerasyonuna ve katarakta karşı koruyucu ve göz sağlığını destekleyici olarak bilinir. Ama yazara göre faydaların listesi uzundur; cildi güneş hasarından korumak, hatta kolon ve meme kanseri riskini azaltmak da bu listededir.

Bir yumurtada neler var

• Tam protein: proteinleri oluşturan sekiz temel amino asidin hepsi. Büyük, bütün ve taze bir yumurtada 6 ila 7 gram protein bulunur.
• Yağ: yaklaşık 5 gram (1,5 gramı doymuş); yumurtanın kendi içindeki tüm yağda çözünen vitaminlerin emilmesine yardımcı olur.
• Kolesterol: yumurta başına yaklaşık 200 miligram; beynin çok sevdiği bir besin.
• Vitaminler ve mineraller: A, K, E, D ve B grubu vitaminleri, ayrıca demir, fosfor, potasyum ve kalsiyum.
• Kolin: tüm canlı hücrelerde bulunan yağımsı bir madde ve beynin başlıca bileşenlerinden biri.

Yazara göre kolin ayrıca kolesterol birikintilerini çözmeye yardımcı olarak yağın ve kolesterolün damarlara yapışmasını önler. Sonuç: yumurta yemekten, özellikle de kolesterolden zengin sarılarından korkmayın.

Sarının rengi çok şey anlatır

Sıradan market yumurtalarıyla karşılaştırıldığında, merada yetişen tavukların yumurtalarının sarısı canlı bir turuncu-sarı renktedir. Bu, daha büyük bir karoten deposunun, daha doğrusu yeşil bitkilerde ve sarı mısırda bulunan doğal turuncu-sarı pigment olan ksantofillerin kanıtıdır. Karoten ne kadar fazlaysa sarı o kadar koyu ve turuncu olur, yağda çözünen vitaminlerin düzeyi de o kadar yüksektir.

En yoğun renkler, otların taze ve böceklerin bol olduğu ilkbaharda görülür. Renk, yumurta yaşlandıkça da solar. Ayrıca tavukların ırkına ve yaşına, beslenmesine (ot, böcek ve yem) ve mevsime göre farklılıklar gösterir.

Tavuk vejetaryen değildir

Hepçil olan tavuklar, eşeleyip yiyecek arama içgüdülerini izlediklerinde böcek, solucan (fırsat bulurlarsa yılan bile), ot ve besleyici yeşillikler yer; yumurta verimini artıran ve sarının rengini koyulaştıran sinirotu yaprakları ve soldurulmuş ısırgan gibi. Yemlikteki tahılı ve yemi de yerler, ama bu ideal besin değildir.

Unutmayın: tavuklar hepçildir, pek çok kişinin sandığı gibi vejetaryen değildir. Hem hayvansal hem bitkisel besinleri yemek üzere yaratılmışlardır. Katı bir vejetaryen beslenme, çiftlikte, avluda ve merada eşelenerek bulacakları besinlerden onları mahrum bıraktığı için ideal sağlığa ulaşmalarını engeller.

Kafes tavuklarının yumurtalarıyla karşılaştırıldığında, merada eşelenen serbest tavukların yumurtalarında daha fazla omega-3, E vitamini ve A vitamini bulunur; ayrıca çok daha yüksek miktarda folik asit ve B12 vitamini içerirler. Doğrudan güneş ışığı da bir besin gibi işler ve yumurta verimini doğal olarak artırır. O yüzden kızlarınızı mümkün olduğunca açık havada tutun!

2. sebep: paradan ve zamandan tasarruf

Doğru şekilde merada yetiştirilmiş tavukların yumurtasını bulmak kolay değildir. Onların peşine düşmek her kilometreye değer, ama kendi bahçesindeki folluklardan yumurta toplamanın ne kadar kolay olduğunu keşfettikten sonra yazar eski alışkanlıklarına döndüğünü hayal bile edemiyor. Hem yakıttan hem de üreticiye düzine başına ödediği daha yüksek fiyattan tasarruf ediyor; yumurtaları başka ürünlerle takas ettiğinde ise aileye para bile kazandırıyor. Bahçesi olmayanlar gerçek köy yumurtasını Nu&Cru üretici haritasında arayabilir.

Bir ipucu daha: mahalle marketinin organik meyve-sebze reyonundaki sorumluyla dost olursanız, sofra için fazla bayat ama tavuklar için mükemmel sebzeler edinebilirsiniz.

Tavuklar ve sebze bahçesi

Tavuklar sebze bahçesinde de büyük yardımcıdır. Tavuk gübresi azot bakımından zengindir ve toprak için harikadır; kümesin altlığı da mükemmel bir malç olur (derin altlık yöntemini, yani deep litter yöntemini tanımaya değer). Azotça zengin bu altlık, bahçeye serilmeden önce en az bir yıl boyunca ayrışıp kompostlaşmalıdır.

Tavuklar bahçede gagalayıp eşelenebildiğinde (fideler iyice tutunduktan sonra ve hasattan sonra) zararlıları yok eder, toprağı doğal olarak gübreler ve tırnaklarıyla her yeri altüst ederler.

Hiçbir şey ziyan olmaz

Tavuklarla hiçbir şey çöpe gitmez. Bol kalsiyuma ihtiyaç duyarlar ve bunu sağlamanın bir yolu da kendi yumurtalarının kabuklarını onlara geri vermektir. Her yetiştiricinin kendi yöntemi vardır: kimileri yumurtayı kullandıktan sonra kabukları doğrudan onlara atar; kimileri de kabukları güneşte ya da fırında kurutup öğütür ki yumurta kabuğuna benzemesinler. Bir uyarı: tavuklar yumurta yemeye alışırsa kendi yumurtladıklarını da yemeye başlayabilirler, bu da ailenin stoğu için hiç iyi olmaz.

Toz yumurta kabuğunun insanlar için kalsiyum kaynağı olarak kullanılmasından bile söz ediliyor. Yazar henüz o kadar ileri gitmemiş, ama içeceği zenginleştirmek için su kefirinin fermantasyonuna bir iki kabuk atıyor. Vakıf bu içecekleri Who Needs Soda Pop with These Bodacious Beverages yazısında, Nu&Cru ise Laktik fermantasyon: nedir ve nasıl yapılır yazısında anlatıyor.

Tavukların mutfak artıklarına da iştahı vardır. Havuç kabukları, lahana sapları, et ve balık artıkları ve bahçeden çıkan geçkin sebzeler (kavun, salatalık, kabak) için, merada yetişen tavukların yumurtası olarak sofranıza geri dönmekten daha iyi bir son olabilir mi? En güzel turuncu sarılardan bazıları "kabakla beslenen" tavuklardan gelir. Dikkat: soğan ve sarımsak yumurtalara biraz "tuhaf" bir tat verebilir.

3. sebep: eğlencelidir ve görece kolaydır

Yazar "görece" diyor, çünkü her şey görecelidir. Ona göre evde yumurta bulunmasının rahatlığı, en yüksek standartlarla yetiştirilmiş tavukların en iyi yumurtalarını bulmak için eyaletin dört bir yanında araba sürerek geçirdiği zamanı fazlasıyla telafi ediyor. Ya da daha kötüsü, talep yüksek olduğu ya da bölgedeki mandıra çiftliğinin üretimi düştüğü için yumurtasız kalmayı.

Elbette biraz emek gerekiyor. Önce çitle çevrili alanı, kümesi, yemlikleri ve suluklarını kurmanız gerekir. Sonra günlük rutin gelir. Tavukların ihtiyaçları şunlardır:

• temiz su;
• temiz hava;
• grit, yani taşlıkta biriken ve yiyeceği öğütmeye yardım eden küçük taşlar;
• bol yiyecek: yem ve mutfak artıkları.

Günde en az iki ziyareti hesaba katın. Tavukların sabah dışarı salınması ve akşam içeri alınması gerekir ki yırtıcılara yem olmasınlar. Ve unutmayın: alacakaranlık, yırtıcıların en hareketli olduğu saattir. Yazar, evde bu saatler çok yoğun geçtiği için tavukları içeri almayı hatırlatan bir alarmın her akşamüstü çaldığını anlatıyor.

Tavukların toprak banyosu yaparken komik komik kıvrılışını izlemek ailenin en sevdiği uğraşlardan biri hâline geldi. İzlemesi, isim koyması ve peşlerinden koşması eğlenceli olmanın yanı sıra tavuklar komik sesler de çıkarır. Sürünün lideri, biri yaklaştığında ziyareti haber verircesine her seferinde çılgın bir gıdaklama koparıyor ("gıııt-gıt-gıt").

Genel olarak tavuklar oldukça sessizdir; komşuları yakın olanlar için iyi bir haber. En çok gürültüyü horoz yapar ve kendi civcivlerinizi çıkarmak için döllenmiş yumurta istemiyorsanız horozun sürüde bulunması gerekmez.

4. sebep: çocuklara iyi gelir

Evinizi ve kalbinizi hayvanlara açmak, ister köpek, ister kedi, ister yumurtacı tavuk olsun, son derece değerli hayat dersleri için fırsatlar yaratır. Çocuklar bu hayvanları iyi tutmak için gereken günlük sorumlulukları öğrenir, doğadaki canlılara ve hayatın doğal döngüsüne karşı saygı ve şefkat geliştirir. Hayvanlar bizi durup başkalarını koşulsuz sevmenin kolay olduğunu, coşkuyla yapıldığında da daha eğlenceli olduğunu fark ettirir.

Yazarın aktardığı, arkadaşı, editör ve iki çocuk annesi Blair'in özetlediği gibi: "Çocuk büyütürken yanlarında bir tür hayvan beslemeden asla yapamazdım. Hayvanlar, benim asla öğretemeyeceğim şeyleri öğretiyor."

Bahçede tavuk beslemeye nasıl başlanır

Yeni sakinlerinizi adım adım nasıl karşılayacağınızı anlatan sayısız kaynak var. Kümes (çit ve barınakla birlikte), suluk ve yemlik konusunda pek çok seçeneğiniz olacak. Çok soğuk bölgelerde kümesi yalıtmak ve ısıtmak gerekebilir. Yazar Colorado'nun karlı dağlarında yaşıyor ve orada bir ısıtıcı lamba işi görüyor.

Kümesin büyüklüğü, ailenizin büyüklüğüne kaç tavuğun yeteceğine bağlıdır. Yumurta sayısı yılın zamanına, ırka, tavukların yaşına ve yeme göre değişir. İyi yumurtacı ırklar haftada ortalama beş ila altı yumurta verir, ama verim ikinci yaştan sonra düşmeye başlar.

Tavuk yemi ve soya sorunu

Yem miktarı, tavukların eşelenerek bulduklarına ve aldıkları mutfak artıklarına bağlıdır. Bir tür yem özellikle kışın çok işe yarar.

Tarım malzemesi satan dükkânlardaki endüstriyel pelet yemler besleyici olmaktan çok uzaktır ve pek çok katkı maddesi ve istenmeyen bileşen içerir. Soya, organik üreticilerin yemlerinde bile sık sık karşımıza çıkar, ama yazara göre bundan kaçınılmalıdır. Sebebi şu: soya fitoöstrojenler, yani izoflavon adı verilen bitki hormonlarını içerir ve vakfa göre bunlar endokrin sistemi bozar, bağışıklığa zarar verir, tiroit sorunlarına katkıda bulunur ve çocuklarda hormonal değişikliklere yol açar. Konu, Kaayla Daniel'in The Whole Soy Story kitabında ayrıntılı olarak ele alınıyor.

Araştırmalar, tavuklara bu maddelerden yoğun miktarda içeren yem verildiğinde soya izoflavonlarının yumurta sarısına geçtiğini gösteriyor. Yani soyayla beslenen tavukların yumurtaları, kaçınılması gereken fitoöstrojenli besinler listesine girer.

Soya, tavuk yeminde yeni bir şeydir: eskiden kimse tavuk yetiştirmek için soyaya ihtiyaç duymazdı. Meselenin düğüm noktası, sağlıklı kanatlılar için gerekli olan proteindir. Sürü büyüdükçe yemin içermesi gereken protein yüzdesi de artar. 5 ila 25 tavuklu küçük bir aile çiftliğinde protein, tavukların eşelenerek bulduklarından, mutfak artıklarından ve biraz yemden gelmelidir. Ama arazinin doğal olarak besleyebileceğinden fazla tavuk yetiştirmek, daha çok protein içeren yemler gerektirir.

Vakfın katkıda bulunan yazarlarından Katherine Czapp, ailesinin çiftliğinde tavukların nasıl yetiştirildiğini hatırlıyor:

"Ben çocukken 18 kadar tavuğumuz vardı (birkaç horoz dahil) ve onlara yalnızca kendi ekip öğüttüğümüz mısır, spelt buğdayı ve yulafı, istiridye kabuğunu ve buldukları her türlü hayvansal atıştırmalığı (inek gübresindeki böcek larvaları ve hatta arada bir buzağı plasentası gibi!) verirdik. Günde iki kez, sağım saatinde, onlar ve 18 kedimiz için kaplara ılık süt koyardık. Dedem her gün tırpanı alır, tavukların bayıldığını bildiği bitkileri biçerdi (ısırganın yüzde 40'a kadar protein içerdiğini sonradan öğrendim) ve tavuklar ayrıca iki mutfaktan ve çok büyük iki sebze bahçesinden her türlü artığı alırdı. Her yerde eşelenirlerdi. On sekiz tavuk, çiftliğimizin ölçeği ve çeşitliliğiyle protein ihtiyacını karşılayabiliyordu. Bugün pek çok üreticinin olduğu gibi yüzlerce ya da daha fazla tavuğumuz olsaydı, bizim ölçeğimizde ihtiyaç duyduklarını bulamazlardı."

Tavuk besleyenlerden ipuçları

Yazarın arkadaşı, yarı zamanlı küçük üretici Vicki Hunnicut, kümesi kurmasına yardım ederken değerli ipuçları verdi. Soyasız bir yem tarifi geliştirdi (aşağıya bakın) ve kışın, tavukların yıl boyunca yeşilliğe ulaşabilmesi için eşelenmeleri amacıyla beslenmeyi organik yoncayla tamamlıyor.

Vicki ayrıca her gün çiğ ya da fermente süt vermeyi (tavuklar bayılır) ve suya biraz elma sirkesi, her 4 litreye yaklaşık bir yemek kaşığı, damlatmayı öneriyor. Ona göre sirke pH'ı dengede tutmaya yardımcı olur, besinlerin emilimini iyileştirir ve suluğun içinde yosun oluşmasını önler.

Evde soyasız yem tarifi

Tarif, Colorado'nun orta kesiminden küçük üretici Vicki Hunnicut'a ait. Ölçüler oran (parça) olarak verilmiştir.

• 7 parça organik buğday (yumuşak beyaz ya da sert kırmızı)
• 2 parça organik bütün ya da kırık mısır
• 2 parça organik kamut (horasan buğdayı)
• 1½ parça organik susam
• 1 parça kabuğu soyulmuş organik arpa
• 1 parça organik darı
• 1 parça organik tane yulaf
• 1 parça organik kinoa
• 1 parça organik ayçiçeği çekirdeği
• ½ parça ıslatılıp kurutulmuş keten tohumu
• ½ parça granül kelp yosunu
• ¼ parça ince öğütülmüş yumurta kabuğu
• bir tutam iyotsuz tuz

Ayrı kaplarda, serbestçe:

• öğütülmüş istiridye kabuğu ve/veya civcivler için granit grit
• iyice ezilmiş yumurta kabuğu
• çiğ keçi sütü ve/veya peynir altı suyu

Daha fazlasını nereden öğrenebilirsiniz

Geri kalan her şeyi internetten ve kitaplardan kolayca öğrenebileceğinizi garanti ediyor yazar. Ona en çok yardımcı olan kaynaklar Backyard Poultry, The Modern Homestead, The City Chicken ve Backyard Chickens siteleri (sonuncusunda daha deneyimli yetiştiricilere soru sorabileceğiniz bir forum da var) ile iki kitap oldu: Barbara Kilarski'nin Keep Chickens! Tending Small Flocks in Cities, Suburbs, and Other Small Spaces ve Gail Damerow'un Storey's Guide to Raising Chickens kitabı.

Tarım malzemesi dükkânlarının ve siparişle civciv satan kuluçkahanelerin çalışanları da genellikle her bölgeye en uygun ırkları iyi bilir.

Çiğ yumurta zararlı mı? Yumurtalar nasıl hazırlanır

Çiğ ya da az pişmiş yumurta yeme fikri, salmonella riski nedeniyle bazı insanları endişelendirir. Ama yazara göre risk neredeyse yok denecek kadar azdır, özellikle de doğru yumurtalarla. Veriler, ticari yumurtaların yalnızca binde üçünün salmonellayla kontamine olduğunu gösteriyor. Yani risk zaten çok düşüktür ve bu rakam, GDO'lu mısır, soya ve adı anılmayacak başka şeylerle beslenen, olması gerektiği gibi güneşte eşelenmeyen tavuklarla ilgilidir.

Osteopat hekim Joseph Mercola şöyle açıklıyor: "Salmonella enfeksiyonları genellikle yalnızca geleneksel yöntemlerle yetiştirilen ticari tavuklarda görülür. Sağlıklı tavukların yumurtalarını alırsanız enfeksiyon riski büyük ölçüde düşer. Unutmayın: yalnızca hasta tavuklar salmonellalı yumurta yumurtlar."

The Body Ecology Diet kitabının yazarı Donna Gates, salmonellanın ve diğer patojenlerin tehlikelerinden kaçınmanın tavuğun ve yumurtayı yiyen kişinin, yani sizin iç ekosisteminize bağlı olduğunu açıklıyor. Yararlı mikroorganizmalarla dolu bir bağırsak ekosistemi zararlı patojenlerle savaşır. Aynı şey, merada eşelenen ve solucanlar, böcekler ve topraktaki mikroflorayla ziyafet çeken tavuklar için de geçerlidir.

Sarısı çiğ, beyazı pişmiş

Vakfın başkanı Sally Fallon Morell çiğ yumurta hakkında şöyle yazıyor:

"Pek çok geleneksel beslenme biçiminde yer alan bir alışkanlık olarak bol miktarda çiğ yumurta sarısı tüketmekte sakınca yoktur, ama çiğ yumurta beyazının düzenli tüketimi sindirim sorunlarına yol açabilir. Sorun şu ki çiğ yumurta beyazı, proteinlerin sindirimini bozabilen enzim inhibitörleri içerir. Bütün yumurtalar pişirilmelidir ve onları istediğiniz gibi, çırpılmış olarak bile hazırlamanızda sakınca yoktur. Yumurtayı çırpmak proteinlere zarar vermez ve kolesterolü oksitlemez."

Yazara göre oksidasyon, yalnızca endüstriyel işleme sırasında yumurtalar yüksek basınç altında minik deliklerden geçirildiğinde gerçekleşir.

Donna Gates, proteinin sindirimi zor hâle gelmemesi için yumurtaların "nazikçe" pişirilmesini öneriyor. Ayrıca, pek çok kişi yumurtanın proteinli kısmına sarısından daha hassas olduğu için yumurtayı az beyazla (her bütün yumurtaya iki sarı) yemeyi tercih ediyor. Nu&Cru'nun kremamsı yumurta sarıları tarifi de bu mantığı izliyor.

Yanında Gates, yumurtanın asidik doğasını (tüm hayvansal besinlerinki gibi) dengelemek için alkali etkili sebzeleri, özellikle de lahana turşusu gibi fermente olanları ve deniz tuzunu öneriyor. Ama çocuklar bacon'lı yumurta (elbette nitratsız) isterse o da olur. Nasıl seçileceğini Bacon zararlı mı? Gerçeği nasıl seçilir yazısında görebilirsiniz.

Yumurta mı arttı? Çok yumurta kullanmak için fikirler

Yazar, bir gün yumurtasının artacağını hiç hayal etmemişti. Tavuklardan önce, yumurtası bitmesin diye üreticiden aldığı stoku sürekli sayıyor, marketin kalitesiz yumurtalarıyla yetinmek zorunda kaldığında büyük hayal kırıklığına uğruyordu. Bugün yumurtalar haftalık menünün merkezinde ve yumurtalı yemek repertuvarı epey genişledi. İşte bol yumurta kullanan tariflerin kısa bir listesi:

• Haşlanmış yumurta, deniz tuzu ya da baharatlı tuzla: harika bir ara öğün, beslenme çantasına ya da salataya çok yakışır.
• Dolma yumurta.
• Bearnez sos, et ya da balıkla nefis.
• Hollandez sos, Benedict yumurta için, ama buharda pişmiş ya da sotelenmiş sebzelerin (özellikle brokoli ve kuşkonmaz) üzerine de. Artanı mayonezin yerini tutar.
• Yumurta salatası, doğranmış kırmızı biber ve kereviz sapı ve bir tutam çıtır kuruyemişle.
• Çırpılmış yumurta, omlet ve frittata dilediğiniz kadar, türlü lezzetlerde: Yunan dokunuşu için ıspanak, beyaz peynir ve zeytin; İspanyol tadı için küp doğranmış domates, soğan ve biber (şakşuka ile aynı temel); Amerikan batısı usulü için soğan, biber, jambon ve peynir. Kıymalı frittata gibi, artan her sebze ya da et işe yarar.
• Sahanda yumurtalı peynirli sandviç: mayonezli kızarmış ekmek, bir sahanda yumurta ve belki arasına biraz bacon.
• Yumurta çorbası, ev yapımı tavuk suyuyla (tarifi aşağıda). İşte buna şifalı yemek denir!
• Yumurtalı kremalar, bizim çiğ puding gibi.
• Smoothie'ler, muzlu ve yumurtalı smoothie gibi.
• Yumurtalı ekmek, bizim atalardan kalma yumurtalı ekmek tarifimiz gibi.
• Kahvaltı tacosu ya da *huevos rancheros*: üzerine ezilmiş kızarmış fasulye, doğranmış marul, sahanda yumurta ve eritilmiş peynir konan, salsa ve ekşi kremayla tamamlanan kızarmış mısır tortillası. Nu&Cru'nun kendi Meksika yemeği versiyonu da var.
• Dondurma, çiğ dondurma gibi.
• Gemada (şekerle köpürtülmüş yumurta sarısı; unutmayın: yalnızca sarısını kullanın).
• Fırında yumurta, kiş ve *strata* (fırında pişirilmiş kat kat ekmek, yumurta ve peynir), peynirli kiş gibi.
• Pudingler: tapyokalı, ekmekli, sütlaç ve hayal gücünüzün aklınıza getirdiği her şey.
• Makaron, tüm o yumurta beyazlarını değerlendirmenin harika bir yolu olan küçük kurabiyeler.

Çok yumurta sarısı arttığında da her zaman quindim (yumurta sarısı ve hindistancevizli Brezilya tatlısı) var.

Tavuk beslemenin bu kadar çok avantajı olacağını ve bu kadar eğlenceli olacağını kim bilebilirdi? Evde koşturan çocuklarınız olsun ya da olmasın, bu kuşlar yüzünüzü güldürecek ve sofranıza besleyici ve uygun fiyatlı bir besin armağan edecek. Yazar yürekten tavsiye ediyor: bahçenizde birkaç tüylü dostla şansınızı deneyin.

Kış için yumurta nasıl dondurulur

Tavukların en çok yumurtladığı dönemde yumurta dondurmak, verimin azaldığı kış aylarında stoku korumaya yardımcı olur. Bu dönemde tavuklar tüy döker ve rezervleri yumurtaya değil, yeni tüy üretimine gider. Kışın ışığın azalması da verimi düşürür, bu yüzden bazı yetiştiriciler verimi korumak için yapay ışık kullanır. Kendi hâllerine bırakıldıklarında ise tavuklar daha az yumurtlar.

Yumurtalar kabuklarıyla iyi donmaz, çünkü içerik genleşir ve kabuk çatlar. Ama kabuğundan çıkarıldığında yumurtalar kolayca donar ve dondurucuda dokuz aya kadar saklanabilir.

1. Bütün yumurtalar: yaklaşık beş yumurtayı (aşağı yukarı 1 su bardağı) bir kâseye kırın, sarılarını delin ve karışması için yavaşça karıştırın. Çok hızlı çırpmak köpük ve hava kabarcıkları oluşturur, bunlar da yumurtaların dondurucuda kurumasına yol açar.
2. Tuz ya da şeker: biraz tuz ya da şeker, sarıların doğal kıvamını korumasına yardımcı olur. Her iki yumurta için, çözüldükten sonra onları nasıl kullanmayı düşündüğünüze göre yaklaşık ⅛ çay kaşığı tuz ya da 1 çay kaşığı şeker kullanın.
3. Nasıl saklanır: yumurtaları cam bir kavanozda, üstte en fazla 1 cm boşluk bırakarak dondurun (dışına kaç yumurta olduğunu ve tuz mu şeker mi eklendiğini not edin) ya da karışımı buz kalıplarına dökün ve donduktan sonra küpleri poşetlere koyarak dondurucuda saklayın.
4. Ayrılmış sarılar: altı yedi sarıyı delin, ¼ çay kaşığı tuz ya da 1 çay kaşığı şekerle karıştırın ve dondurun.
5. Ayrılmış beyazlar: kavanoza döküp kapatmanız yeterli, yine üstte en fazla 1 cm boşluk bırakarak. Donmuş beyazları yarım saat oda sıcaklığında bekletin; mikserde tıpkı tazeymiş gibi kabaracaklar.

Yumurtalı iki tarif

Yumurta çorbası

Bir çorba tenceresinde, orta ateşte, 3 ila 5 doğranmış taze soğanı ve yaklaşık ½ çay kaşığı rendelenmiş taze zencefili tereyağında ya da ghee'de soteleyin. 1 litre ev yapımı tavuk suyu ekleyin, ateşi orta-yükseğe çıkarın ve kaynatın. 2 yumurtayı çırpın ve kaynayan suya dökün. Tuz ve karabiberle tatlandırıp servis edin.

Tarifi kendi zevkinize göre yapın: soteye sarımsak, yeşil yapraklılar ya da mantar gibi başka malzemeler ekleyin. İnce rendelenmiş parmesan peynirini de yumurtalarla birlikte çırpabilirsiniz.

Lor peynirli fırın yumurta

Yazar, bu çok yönlü tarifin evinde hiç başarısız olmadığını söylüyor.

Malzemeler

• 6 yumurta
• 1 su bardağı lor peyniri (cottage)
• damak zevkinize göre baharatlar
• damak zevkinize göre 1 su bardağı rendelenmiş peynir
• damak zevkinize göre doğranmış ya da dilimlenmiş sebzeler
• ½ çay kaşığı deniz tuzu

Hazırlanışı

1. Yumurtaları çırpın ve lor peynirini ekleyin.
2. Seçtiğiniz peynire, ete ve sebzelere yakışan otlar ve baharatlarla tatlandırın.
3. Karışımın yarısını 20 x 20 cm'lik cam bir fırın kabına yayın.
4. İç malzemeleri üzerine dağıtın ve kalan yumurta karışımıyla kaplayın.
5. 180 °C'de 45 ila 50 dakika pişirin.

Çeşitlemeler

• Yumurta karışımına kimyon ve kekik; kat kat iri doğranmış Meksika salsası ve rendelenmiş Monterey Jack peyniri (ya da başka bir yarı sert peynir).
• Yumurta karışımına kekik ve mercanköşk; kat kat sotelenmiş mantar, soğan ve kuşkonmaz ve gruyère peyniri.
• Yumurta karışımına sarımsak (taze ya da toz); kat kat sotelenmiş soğan, rendelenmiş kabak ve doğranmış İtalyan sosisi, Monterey Jack peyniriyle.
• Yumurta karışımına fesleğen; kat kat donmuş taze fasulye ve iri doğranmış domates (konserve ya da taze), cheddar ve beyaz peynir karışımıyla.

Bunları da okuyun

Nu&Cru'da

• Bütün tavuk: tavuğun tamamını değerlendirmek
• Çocuklar için kahvaltı: besleyici fikirler
• Sağlıklı beslenme çantası: mükemmelini nasıl hazırlarsınız
• Hamile kalmak için beslenme: atalardan gelen ders
• Otla beslenmiş sığır eti: neden daha pahalı
• Gezen tavuk yumurtasıyla tarifler: kremamsı yumurta sarıları, şakşuka, gezen tavuk yumurtalı geleneksel morina balığı, kemik suyunda poşe yumurta ve tereyağlı ve kremamsı yumurtalı kıtır domuz derili ekmek
• Gezen tavuk yumurtasını doğrudan yetiştiricisinden almak için üretici haritası

Weston A. Price Foundation'da (İngilizce)

• Does Eating Egg Yolks Increase Arterial Plaque?
• Water Glassed Eggs: How to Preserve Raw Eggs
• Chicken Tractors 2.0
• Who Needs Soda Pop with These Bodacious Beverages

Kaynaklar

1. Sommerburg O, Keunen JE, Bird AC, van Kuijk FJ. Fruits and vegetables that are sources for lutein and zeaxanthin: the macular pigment in human eyes. Br J Ophthalmol, 1998;82(8):907-10.
2. Handelman GJ, Nightingale ZD, Lichtenstein AH, Schaefer EJ, Blumberg JB. Lutein and zeaxanthin concentrations in plasma after dietary supplementation with egg yolk. Am J Clin Nutr, 1999;70(2):247-51.
3. Chung HY, Rasmussen HM, Johnson EJ. Lutein bioavailability is higher from lutein-enriched eggs than from supplements and spinach in men. J Nutr, 2004;134(8):1887-93.
4. Eye Disease Case-Control Study Group. Antioxidant status and neovascular age-related macular degeneration. Arch Ophthalmol, 1993;111(1):104-9.
5. Mozaffarieh M, Sacu S, Wedrich A. The role of the carotenoids, lutein and zeaxanthin, in protecting against age-related macular degeneration: a review based on controversial evidence. Nutr J, 2003;2:20.
6. Brown L, Rimm EB, Seddon JM, et al. A prospective study of carotenoid intake and risk of cataract extraction in US men. Am J Clin Nutr, 1999;70(4):517-24.
7. Millen AE, Tucker MA, Hartge P, et al. Diet and melanoma in a case-control study. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev, 2004;13(6):1042-51.
8. Slattery ML, et al. Carotenoids and colon cancer. Am J Clin Nutr, 2000;71(2):575-82.
9. Zhang S, Hunter DJ, Forman MR, et al. Dietary carotenoids and vitamins A, C, and E and risk of breast cancer. J Natl Cancer Inst, 1999;91(6):547-56.
10. Roehl, Evelyn. Whole Food Facts: The Complete Reference Guide. Healing Arts Press, 1996.
11. Damerow, Gail. Storey's Guide to Raising Chickens. Pownal: Storey, 1995, s. 141.
12. Bornstein S, Bartov I. Studies on egg yolk pigmentation. I. A comparison between visual scoring of yolk color and colorimetric assay of yolk carotenoids. Poult Sci, 1966;45(2):287-96.
13. Tolan A, et al. Studies on the composition of food. 5. The chemical composition of eggs produced under battery, deep litter and free-range conditions. Br J Nutr, 1974;31:185.
14. Hattersley, Joseph G. Eggs are Great Food! Townsend Letter for Doctors & Patients, 1996.
15. Saitoh S, Sato T, Harada H, Takita T. Transfer of soy isoflavone into the egg yolk of chickens. Biosci Biotechnol Biochem, 2001;65(10):2220-5.
16. Hope BK, Baker R, Edel ED, et al. An overview of the Salmonella enteritidis risk assessment for shell eggs and egg products. Risk Anal, 2002;22(2):203-18.
17. Mercola, Joseph. Raw Eggs for Your Health: Major Update. mercola.com, 2002.
18. The No-Grain Diet, kitap incelemesi. Weston A. Price Foundation.
19. Weston A. Price Foundation. FAQ: Miscellaneous Food.
20. Gates, Donna. Body Ecology sitesinde yumurta üzerine makale, 2007.
21. Bailey, Janet. Keeping Food Fresh: How to Choose and Store Everything You Eat. New York: Harper & Row, 1989.

Bu makale, Jen Allbritton'ın 2008 yazında Weston A. Price Foundation'ın Wise Traditions in Food, Farming and the Healing Arts dergisinde yayımlanan "Eat Your Eggs and Have Your Chickens Too" adlı yazısından uyarlanmıştır. Orijinalini İngilizce okuyun.