---
title: "Desteta: mboy mésepe mitã’i oñepyrũ okaru | Nu&Cru"
description: "Mboy mésepe oñepyrũva’erã desteta ha mba’épa ñame’ẽ raẽ mitã’ípe? Ehecha mba’érepa Weston A. Price Foundation oiporavo ryguasu rupi’a sa’yju ha py’a."
url: https://nuecru.com.br/gn/blog/desteta-mboy-mesepe-mitai-okaru
---

[Blog](https://nuecru.com.br/gn/blog) mitã’i ha mitãnguéra · so’o ha mymba ryepy · Weston A. Price

# Desteta: mboy mésepe ha mba’éicha ñañepyrũ mitã’i okaru hag̃ua

Mboy mésepe oñepyrũva’erã mitã’i okaru, ha mba’épa ñame’ẽva’erã chupe raẽ? Mba’érepa Weston A. Price Foundation he’i desteta oñepyrũva’erãha 6 mése peve, ryguasu rupi’a sa’yju ha py’a (hígado) reheve.

7 de octubre de 2026 · 27 minuto ñemoñe’ẽrã · Nu&Cru

Mboy mésepe oñepyrũva’erã desteta, he’iséva, mitã’i ohasa mbeguekatúpe kambúgui tembi’u hatãvape? Mba’e tembi’úpa ou’arã raẽ? Pe baby-led weaning he’ihaguéicha, mitã’i voi oipyhy ha ho’u hague, upéicharõpa pe tape iporãvéva? Ha, ipahápe, oĩpa mba’e iñambuéva mba’épa ho’u mitã’i? Ñemongeta mba’éichapa ñamongaru mitã okakuaáva ohenyhẽ internet.

Ko’ã ñemongetápe, heta sy oĩ peteĩ ñe’ẽme ko ñe’ẽ ndive: "tembi’u peteĩ ary mboyve ha’e vy’arã añónte". Péro umi tetãygua ndoikóiva gueteri industria rehe ojapóva, ha ko’ag̃agua ciencia omoañetéva, ohechauka ambue mba’e: **umi mes ypykue ha’e tekove pehẽngue tembi’u hekopete iñimportantevehápe**. Peteĩ tembi’u henyhẽva nutriente-gui ko ára pukukue omopyenda mba’éichapa mitã okakuaa ha oñakãrapu’ã umi ary ypykuépe, ha hesãi tekove paha peve.

Ko artículo ha’e peteĩ ñemoambue [Sally Fallon Morell](https://en.wikipedia.org/wiki/Sally_Fallon) jehaipyre, ha’éva [Weston A. Price Foundation](https://www.westonaprice.org/) presidenta ha irundy mitã sy.

## Mboy mésepe ñañepyrũ desteta?

Umi ñemongeta internet-pe mitã ñemongarúre oñepyrũ arã iporãvéva ñamoinge hag̃ua tembi’u hatãva rehe. Hetavéva organización médica, umíva apytépe [Academia Americana de Pediatría](https://pt.wikipedia.org/wiki/Academia_Americana_de_Pediatria) (AAP), Organización Mundial de la Salud ha [Sociedad Europea de Gastroenterología, Hepatología y Nutrición Pediátrica](https://www.espghan.org/), he’i oñepyrũ hag̃ua tembi’u hatãva reheve **irundyha ha poteĩha mes pa’ũme**.

Opavave oĩ peteĩ ñe’ẽme tembi’u hatãva irundy mes mboyve ikatuha ombosako’i mitã’ípe ohupyty hag̃ua mba’asy gastrointestinal ha alergia. Ha omomarandu oñemboyke ramo tembi’u ñemoinge poteĩ mes rire, ikatuha mitã’i opyta ndoguerekói opaite nutriente oikotevẽva. **Ko’ã recomendación oñepyrũ hag̃ua árare ojoja porãite Weston A. Price Foundation recomendación ndive.**

Mitã’i ikakuaa porãmava, térã okakuaa pya’éva, oĩmbáta tembi’u hatãva’ípe g̃uarã irundy mes reheve; mitã’i michĩvéva ha ndaikakuaa porãiriva, ikatu poteĩ mes reheve añoite. Heta sy ohechakuaa, ou rire puré, mitã’i ipy’aguapyveha, ohasa are kambu pa’ũme ha oke porãve pyharekue, ha upéva ombopytu’u tuichaiterei sýpe, ikatúva avei oke pyhare pukukue ha oike peteĩ rutina porãvépe.

Añetehápe, sy ikatu ha ombokambuva’erã gueteri, térã oipuruva’erã fórmula kamby crudo-gui, oipota aja. Oĩ mitã’i ohayhúva okambu mbohapy térã irundy ary peve; ambuéva ndoipotavéima kambu peteĩ ary oñemboty mboyve.

### "Sy kamby añoite peteĩ ary ohasa peve"?

Umi ñemongeta online-pe, heta sy noĩri oñemoinge oimeraẽ tembi’u hatãva poteĩ mes mboyve, ha oĩ ojepytaso oñemboyke hag̃ua tembi’u hatãva ikatuháicha, he’iséva, oñembopukuve hag̃ua ñembokambu añoite. Oĩ he’íva mitã’i ohupytyha opa mba’e oikotevẽva sy kamby añoitégui, peteĩ ary rire jepe.

Peteĩ sy, ohechakuaávo umi investigación ohechaukáva poteĩ mes rire mitã’i oikotevẽveha hierro sy ikatúgui ome’ẽ, ha umi mineral sy kambýpe oguejyha ára ohasávo, he’i ikatuha oñemyatyrõ ko provléma oheja rupi mitã’ípe ohupyty mineral-kuéra **oñembosaráivo yvýpe**! Ambuéva omombe’u ta’yrakuéra "ndoipotaiha tembi’u", heta jey he’ívo mbovymímante tembi’u og̃uahẽha mitã’i jurúpe ojapo jave baby-led weaning (ko’ãva rehe ñañe’ẽvéta tenonderãme).

## Mba’épa ojapo umi tavaygua oikóva teko ymaguarépe

Umi mba’e iñimportante etereívape, fundación ojapo raẽva ha’e ohecha mba’éichapa ojapo umi tavaygua oikóva teko ymaguarépe, ha upéi ohecha ojoajúpa umíva ciencia moderna he’ívare. Ko tema-pe, mokõi estudio ogueru marandu ivaliosoitereíva.

Peteĩha ha’e peteĩ jeheka 1983-pegua, ohesa’ỹijo va’ekue mba’éichapa imemby ha okambuka sykuéra **186 cultura ndaha’éiva industrial**-pe. Ohechaporãvéva kuri umi tradición ombojoajúva sy ha imemby’ípe, ha katu umi autor oma’ẽ avei tembi’úre, ha ndogueroviái ojuhúvo [hetave cultura oñepyrũha desteta poteĩ mése jave térã upe mboyve](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6354797/):

- peteĩ tercio cultura-pe, tembi’u hatã oike **mitã’i ohupyty mboyve peteĩ mése**;

- ambue tercio-pe, peteĩ ha poteĩ mése pa’ũme;

- tercio opytávape añoite tembi’u hatã opyta poteĩ mése rire g̃uarã.

Ambue jeheka ipyahuvéva, 2001-pegua, ohesa’ỹijo mitã’i rembi’u [113 tavaygua ndaha’éiva industrial](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11584094/) apytépe ko yvy tuichakue javeve. Mbyte ári cultura omoinge tembi’u hatã poteĩ mése mboyve, ha **po ha poteĩ mése pa’ũ ha’e kuri ára ojejapovehápe**. Kambu katu oho 10 guive 29 mése peve.

### Tembi’u hatã ndojokói kambu

Oĩ comentario online ohecháva fundación odefende haguére tembi’u hatã poteĩ mése peve, ha he’i upéva ohechauka hague ha’eha "kambu kontra". Upéva mombyry eterei añeteguágui, he’i autora: **tembi’u hatã oñembojoapy sy kambúre** (térã fórmula hógape ojejapóvare, oikotevẽ jave), ha ko ñembojoaju ikatu osegi heta mése.

Péicha avei jahecha mymbakuéra apytépe. Mymba ra’ykuéra okambúnte sapy’aitemi (peteĩ mése rupi, vaka ha kure rehe), ha upéi okaru are pukuvéntema tembi’u hatã ha kamby oñembojoajúva reheve.

## Mba’ére hierro ohechauka araka’épa ñañepyrũ

Mba’e tenondeguáva ñamoinge hag̃ua tembi’u hatã poteĩ mése peve ha’e **mitã’i hierro ñongatu**. Sy kambu oguereko [lactoferrina](https://pt.wikipedia.org/wiki/Lactoferrina), oipytyvõva mitã’ime oipyte hag̃ua 100% hierro kambúpegua, ha katu hierro sa’i jepi ipype. Peteĩ mba’e ohechaukáva upéva ha’e, umi mése ñepyrũme, mitã’i oikotevẽve zinc hierrogui, ha sy kambu henyhẽ zinc-gui.

Mitã’i ohupyty avei va’erã hierro ñongatu porã puru’ã tuguy rupive (cordón umbilical), ha katu glóbulo rojo oñembopyahu jepi irundy mése ohasa rire. **Poteĩ mése jave, hierro ñeikotevẽ ikatu añetehápe oiko mitã’i okarúva sy kambúnte.**

Añetehápe, umi mineral sy kambupegua oguejy oñepyrũ mitã’i heñói rire voi ha oguejy ohóvo poteĩ mése rire jepe. Peteĩ estudio 1984-pegua ohechauka [zinc, cobre ha potasio oguejy hague](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6502372/), ha peteĩ estudio 1990-pegua sykuéra Bangladesh-pegua ndive ohai [zinc ha cobre oguejy hague](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2317480/) ára ohasa rupi.

### Ñaha’arõvérõ tembi’u hatã, ojokópa alergia?

Ha mba’épa he’íta umi he’íva ñaha’arõvérõ tembi’u hatã ojokoha alergia? Peteĩ revisión ohesa’ỹijóva umi investigación oĩva ohupyty ko ñemohu’ã: alergia kyhyje ha’érõ mba’e tenondeguáva, [ñamoinge tembi’u hatã irundy ha poteĩ mése pa’ũme](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19685855/) ikatu ogueru riesgo michĩvéva. Revisión autorkuéra he’iháicha, oñemaña rire tesãi rehegua opaite mba’ére, mboy arépa mitã okambúnte va’erã ha mboy mésepe oñemoinge tembi’u hatã oñemoañete poteĩ mésepe, **"ha katu ndaha’éi upe rire"**.

### Ha pe intestino permeable katu?

Ambue argumento he’i mitã’i intestino ijpermeable ajeterei tembi’u hatãvape g̃uarã irundy mésepe, térã upe rire peve jepe. Fundación oporandu médica Natasha Campbell-McBride-pe mba’épa opensa. Ha’e niko ojapo va’ekue protocolo [GAPS](https://www.westonaprice.org/health-topics/gut-and-psychology-syndrome-gaps/), ha peteĩ umi especialista tuichavéva ko yvy ape ári permeabilidad intestinal rehe. Ha’e ombohovái:

Mitã’i hetavéva oĩma desteta hag̃uáicha 6 mésepe, ha katu heta oĩma upe mboyve: oñepyrũ iñembyahýi ndohupytýigui tembi’u hekópe isy kambýgui. Oñembojoapýramo fórmula ko’ã mitã’ípe ndaha’éi peteĩ idea porã; iporãve oñepyrũramo oñembojoapy tembi’u añetegua, ha katu granos, kumanda térã ambue ka’avo almidón hetáva ha hasýva oñedigeri hag̃ua’ỹre. Oñemoinge va’erã tembi’u oúva mymbágui (caldo so’ogui, so’o, pira, ryguasu rupi’a ha kamby crudo fermentado, kamby hekopeguágui), ha avei ka’avo ojeykuéva ha michĩmi jugo ka’avo ha yva hu’ũgui ojejapóva upe javete. Mbeguekatúpe! Mitã’i intestino pyti ijpermeable peteĩ mba’ére: oikotevẽ omoheñói tolerancia oral heta antígeno ijerére oĩvape. Oñemoingéramo tembi’u ko’ã árape, mitã omoheñói tolerancia ha ikatu ho’u tembi’u natural ijalergia’ỹre.

Autora he’i ndoikuaaporãiha oĩpa peteĩ ñe’ẽme jugo rehe, ha katu ambue mba’épe doctora Campbell-McBride ha fundación peteĩcha opensa.

### "Tembi’u peteĩ ary mboyve ha’e vy’arãnte"?

Jajevy ñepyrũme ja’eva’ekue frase-pe. **Ni peteĩ ambue edad-pe mitã’i ndokakuaái pya’e ha ndojapói heta conexión iñakãme, heñói guive peteĩ ary peve ojapoháicha.** Ndaha’éi ára ñaneñembotavy hag̃ua hembi’u rehe, tembi’u peteĩ ary mboyve tuicha mba’e niko. Autora he’iháicha, mba’éicha remongaru nde mitã’ípe (araka’e, mba’e ha mba’éicha) ojapóta tuicha diferencia hesãi, hova ha iñarandúpe tenonderãme.

## Umi consejo vai mba’épa oñeme’ẽ va’erã mitã’ípe

Tradición ha ciencia ohechauka hesakã porã mitã’i ohupyty va’erãha tembi’u hatã 6 meses peve, ha upépe fundación peteĩ ñe’ẽme oĩ umi recomendación oficial ndive. Ha katu **mba’épa** oñeme’ẽ va’erã mitã’ípe rehe, haimete mba’evépe ndoikéi peteĩ ñe’ẽme.

Autora-pe g̃uarã, umi consejo mitã ñemongaru rehegua ojeguerojeréva kuatiañe’ẽme ha internet-pe ndaha’éi oñembojeheregua ha oñembohováivante, avei ndovaléi ojeikotevẽ peve. **Hetavéva profesional de salud, ha’e he’iháicha, ndoikuaái mba’eve mba’éicha oñemongaru porã mitã’ípe ko peteĩha ary tuicha mba’évape.**

### Mba’e he’i Academia Americana de Pediatría

Ñaha’arõkuaa AAP oguerekoha umi consejo hekopetevéva ha detallado mba’éicha oñemongaru mitã’ípe. Recomendación ha’e: oñemoinge tembi’u hatã 6 meses rupi, ojehechauka mitã’ípe heta tembi’u hesãiva ha oñeme’ẽ textura iñambuéva. Sugerencia, sa’ive ja’éramo, ndopytyvõiterei.

Peteĩ recomendación tuja AAP mba’e, heta ary opytava’ekue, he’i oñeme’ẽ hag̃ua **cereal arro hierro oñembojoapýva**tembi’u peteĩha ramo. Heta crítica ojejapo oñepyrũ rehe mitã rekove carbohidrato año reheve, ha avei escándalo ko’ãrõitéguare arsénico rehegua, ojuhúva hetaiterei ko elemento arro convencional-pe; umíva ojapo AAP ojeheja hag̃ua ko dogma-gui. Ko’ág̃a, oheka porãva academia sitio-pe ojuhu peteĩ recomendación ojejapóva oipota’ỹre,**so’o pytã rehegua, hierro ome’ẽgui** mitã’ípe.

Autora omomandu’a avei, ary ohasava’ekuépe AAP ndoipotaiha ome’ẽ recomendación fórmula infantil soja-gua, umi relato lesión intestinal pohýi ha problema tiroides rehegua rupi mitã’i omongarúvape upéva. Ha katu omopu’ã jave isede pyahu, organización omoneĩ peteĩ contribución guasu industria fórmula-gui, ha umi objeción fórmula de soja rehegua okañy.

### Mitã’i rembi’u supermercado-pegua

Heta sy katu ndohecháiri AAP he’íva omoñepyrũ jave imemby’ípe hembi’u hatãvéva: oho supermercado-pe. Upépe ojuhu kuri puré yva ha ka’avo, ha avei mba’e ojehe’ápa iñambuéva, quinoa arveja reheguáicha. So’o puré año katu oúva peteĩ “salsa” y ha almidón avati reheguáva ndive. Yma ikatu kuri ojejogua mitã’ípe g̃uarã puré py’a térã ryguasu rupi’a sa’yju, ko’ág̃a katu ndaiporivéima.

Ivaive: umi sy oñangarekóva hesekuéra hasy ojuhu heta mba’e vidrio-pe guáva. Ko’ag̃aite mitã’i rembi’u heta oúva plástico-pe (mitã’i oikuaa hag̃ua ftalato-kuérape ka’arukue’ỹre, he’i ojapo pukáva haihára) térã envase aséptico aluminio rehe ijahojapy ha oñembyakuvéva pya’e 146 °C-pe. Ha, añete, aluminio ohasa tembi’úpe oñembyaku jave temperatura hatã peichaitéva, ko’ýte tembi’u hái’ỹvape, puré manzana-icha.

### Estados Unidos gobierno ñembyaty

Ha mba’épa he’i umi pauta tembi’urã Departamento de Agricultura de Estados Unidos, ojapo vaekue [MyPlate](https://en.wikipedia.org/wiki/MyPlate)? Kuatiañe’ẽ MyPlate for Moms, ohechaukáva ko’ã pauta sykuérape, oñemoñe’ẽ mitã’ípe g̃uarã:

- so’o ikyra’ỹva térã tofu;

- ryguasu rupi’a sapy’apy’a;

- kesu sapy’apy’a;

- yva ha ka’avo;

- ra’ỹi integral ha cereal pyhareve g̃uarã ipirúva;

- kamby ikyra’ive;

- crema vegetal ikyra trans sa’íva;

- juky sa’ive.

Ko’ãva ha’e tembi’u ka’avo rehegua, ha hetave caloría ou yva ha ka’avo hegui. **Mitã’i ndohupytýi mantéka ni ambue kyra mymba, ha avave ndoñe’ẽi mymba ryepy rehe.** Ohupyty michĩmi kyra so’o ikyra’ỹva, ryguasu rupi’a ha kesu sapy’apy’a hegui, ha sy oiporavóramo tofu so’o rendaguépe, umi mba’e jepe okañy.

### Peteĩ kuatiañe’ẽ fundación ndohupytyséiva

Fundación-pe oñeñembohasa kuri ohupyty hag̃ua kuatiañe’ẽ What to Feed Your Baby, pediatra Tanya Altmann mba’éva, oñepresentáva AAP vocera ramo. He’iháicha kuatia rapykuere, haihára ogueru “umi recomendación nutricional ipyahuvéva” omongaru hag̃ua mitã’i ha mitã michĩvape. Ko’ã recomendación he’i oĩha 11 tembi’u tuichavéva mitã’ípe g̃uarã:

- ryguasu rupi’a;

- ciruela pasa;

- aguacate;

- pira;

- yogur, kesu ha kamby (kamby soja, oĩramo alergia vaka kambýpe);

- castaña;

- ryguasu so’o térã kumanda;

- yva;

- ka’avo hovyũva;

- ra’ỹi integral;

- y.

Kuatiañe’ẽ he’i avei tuvakuérape ani ome’ẽ juky mitã’ípe. Ndaipóri mantéka ni ambue kyra mymba, ni so’o pytã, ni mymba ryepy. Mokõi ary rire, mitã oho kamby semidescremada térã descremada-pe, ha katu ohupyty heta ra’ỹi integral ipohýiva, ikatúva oike galleta arro, cereal pyhareve g̃uarã “multigrano” ha granola jepe, **tembi’u, he’iháicha haihára, mitã’i ndaikatúiva ohasa porã**. Natekotevẽi ja’e fundación nomoneĩriha kuatiañe’ẽ.

Opaite rupi, ojehecha yva ha ka’avo ojagarraha cereal arro rendague mitã’i tembi’u peteĩha ramo, ohechaukaháicha peteĩ ta’ãnga oguatáva internet rupi, upépe fideo, kesu, tofu ha mbujape tostado (mba’ére tostado piko?) ojehechauka “mba’e ojejapo hag̃ua upe rire” ramo. Ko’ã pauta omoneĩ sa’imi tembi’u mymba hegui oúva, ha katu he’i ndaiporiha mba’eve ojepoépiramo tofu rehe. Opaite pauta jepiguáva rehegua, doctora Altmann mba’e avei, ha mitã’i rembi’u supermercado-pegua-pe, **ndaipóri kyra mymba, ha avave ndoikuaáiva mba’épa he’ise densidad de nutriente** mitã’ípe g̃uarã.

## Baby-led weaning: mba’épa ndoikói porã, he’iháicha autora

Ndaha’éi aréma, he’i autora, oho peteĩ tenda Whole Foods-pe Washington-pe ha ojupi café-pe okaru hag̃ua (kesu ha paté ojejapóva hógape) ojogua mboyve. Pe mesa ykére oguapy peteĩ kuña ha peteĩ mitã’i orekóva poapy jasy rupi. Ha’e okaru peteĩ tembi’u ojogua’akue delicatéssen-pe. Ha mba’épa ohupyty mitã’i isílla yvatépe? Mbovymi locote hovy (pimiento verde) ha pepino pehẽ bandeja ári. Oho rire, umi ka’avo pehẽ oñemosarambipa yvýpe, ha ndojehechái mba’eveichavérõ mitã’i okaru hetaite hague.

Ikatu ko sy osegi umi sugerencia oĩva Baby-Led Weaning-pe, peteĩ kuatiañe’ẽ oñevendevéva mba’éichapa ojemongaru mitã’ípe. Ipropaganda ohechauka ko jeporeka "pe método natural, ijetu’u’ỹva ha purê’ỹre, ojeñepyrũ hag̃ua umi tembi’u hatãvape" ha opromete omboguetaha pe "mito" he’íva mitã’i oñemongaru va’erãha cuchara rehe: BLW ndive, nde rehasa va’erã purê ári ha remoambue tembi’u mitã’i señal-kuéra rapykuéri.

### Mba’épa omopyenda ko método

Pe [baby-led weaning](https://en.wikipedia.org/wiki/Baby-led_weaning) omopyenda he’ívo sy ndoikotevẽiha ohasa aravo kosinápe ojapo purê ita’ýra poteĩ jasy orekóvape g̃uarã, mitã’i ikatúgui ikaru porãite tembi’u pehẽ rupi, brócoli ha galleta arroz rehegua ramo. Pe idea ha’e oñemoĩ "heta tembi’u ambuéva mitã’i renondépe, ha ha’e oikuaáta mba’épa okarúta".

Avei, umi autor kuatia rehegua he’iháicha, mitã’i oikotevẽ ko entrenamiento oikuaa hag̃ua omoinge mba’e ijurúpe oñemongaru’ỹre chupe cuchara rehe. Mitã’i okaru va’erã ifamilia ndive mesápe, ha BLW ha’éta tape ojehupyty hag̃ua upéva. Ha, he’i autora iñe’ẽ ñembohorýpe, mitã’i ikatúta oiko trauma ramo remoinge ramo cuchara ijurúpe. Ha’e sy irundy ta’ýra rehegua, ikakuaa porãitéva ojekarupa rire purê-pe imitãme, ha oporandu ijupe moõguipa ou ko ñembohory’ỹ hatãitéva papilla ha cuchara rehe ñepyrũme.

Kuatia he’iháicha, mitã’i ñemongaru ñepyrũ ha’e va’erã zanahoria pehẽ puku ha lechuga hogue pehẽ. Autora porandu: **mboýpa tembi’u ohupyty mitã’i zanahoria pehẽ ha lechuga hogue rupi? Mboýpa upévagui oguahẽ añetehápe ityépe? Ha pe peligro ojeahoga hag̃ua?**

### Mba’épa he’i kuatia

Autora ohechaháicha, heta mba’e ndoikói porã ko kuatiápe, oñepyrũvo umi orientación tembi’u rehegua voi:

- umi tembi’u ypykue oje’éva apytépe oĩ zanahoria cruda, brócoli crudo ha peteĩ so’o pehẽ puku, ha mitã’i ndoguerekói gueteri tãi guasu (molares) (tapicha tuichávape jepe sapy’ánte ijetu’u osu’u peteĩ so’o pehẽ puku);

- mitã’ípe oñeme’ẽ kamby ha mba’e kambygui ojejapóva entero, ha katu ndaha’éi manteca; hendaguépe ou umi "ikyra hesãiva", ha’éva aceite vegetal, pira ikyrakuéva ha aceite de oliva;

- juky ndaha’éi porã mitã’ípe g̃uarã, he’ijey jey umi autor;

- mitã’ípe oñeme’ẽ grano integral, ha’éva galleta avena rehegua, galleta arroz rehegua ha cereal pyhareve g̃uarã ipirúva (arroz inflado ojerecomendave);

- fideo ha pizza ikatu, iporã voi ojekaru hag̃ua po rehe;

- microondas avei ikatu.

Pe secreto ha’e sy omoĩ unos kuántos ko’ã mba’e bandeja ári, ha mitã’i "he’i" chupe mba’épa okarúta. Oñe’ẽkuaa vove, ikatúta he’i opa mba’e oiporavóva. Ani reñemondýi, he’i autora oñembohorývo, oipotáramo okaru pizzante.

## Clara Davis estudio, ñamoñe’ẽ jeýva

Ombohekopete hag̃ua ko método, umi BLW rehegua ohenói peteĩ estudio mitã’i rembi’u rehegua, Clara Davis ojapova’ekue ary 1926-pe, [Cleveland-pegua Hospital Mount Sinai-pe](https://en.wikipedia.org/wiki/Mount_Sinai_Hospital_%28Cleveland%29). Davis omongaru peteĩ aty mitã tyre’ỹ, omoĩvo ára ha ára heta mba’e’u henondépe, ha omombe’u mba’éichapa osẽ [peteĩ artículo ary 1939-guápe](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20321464/).

Tenondete ñamañava’erã, he’i autora, ha’e **umi tembi’u Davis ohecháva iñimportanteha mitã’ikuéra peg̃uarã**. Pe lista orekóva 34 mba’e oguereko:

- y, kamby pyahu (ary 1926-pe, upéva he’ise kamby integral crudo, ndojepupúiva), kamby ãi (láctico) ha juky ygua (sal marina);

- yva: manzana, banana, narã rykue, anana pyahu, durasno ha tomate;

- verdura ha ka’avo: remolacha, zanahoria, arveja, nabo, coliflor, repollo, espinaca, papa ha lechuga;

- granos: avena, trigo, avati ku’i, cebada ha peteĩ tostada sueca centeno-gui;

- so’o ha menudencia: vaka ro’o, ovecha ro’o, ryguasu ro’o, [tutano (kangue ryepy)](https://nuecru.com.br/gn/blog/kanguejy-tuetano-beneficio-ha-receta), kangue gelatina, timo (umi hérava mollejas), apytu’ũ, py’a, riñón ha pira (hadoque).

Pehecha mba’eichaitépa oĩ menudencia ha ovecha kangue gelatina! Ha, oñemohu’ã hag̃ua, mitã’ikuéra ikatu omoinge ikuã peteĩ ña’embe’ípe juky ygua reheve. **Iñimportantevéva: Davis nome’ẽi mitã’ikuérape mba’eveichagua tembi’u orekóva asuka térã arina morotĩ.**

### Mitã’ikuéra oikuaápa mba’épa ho’uva’erã?

Mitã’ikuéra oĩporã: okakuaa imbaretépe ha hova pytãngy. Upéva he’isépa oikuaaha mba’épa ho’uva’erã? Nahániri, he’i autora. He’ise **Clara Davis oikuaaha mba’épa mitã’ikuéra ho’uva’erã**, ha heta, hetaiterei iporãve umi sy ko’ag̃aguagui, omoĩva pimentón hovy pehẽngue mitã apyka yvatéva bandeja ári ha upépe oheja.

Oĩ ohai ha he’íva Davis estudio ohechaukaha "opavave mitã’i ipahápe ho’u peteĩ dieta equilibrada". Mitã’ikuéra oĩporã, añetehápe, ha katu mba’éicha jaikuaáta opavavépa oguereko peteĩ dieta equilibrada? Oñemedípa umi nutriente oĩva tembi’úpe? Oñemoirũpa mitã’ikuérape okakuaa peve? Ojejapópa chupekuéra análisis de sangre oñemedi hag̃ua vitamina ha mineral?

Davis mitã’ikuéra oguerekóma hembiporiahu porã ha ohecha porãva mba’épa ogustave. Peteĩva ho’u 900 g rupi narã peteĩ árape añónte, ha upéva autora ndohenoimo’ãi "dieta equilibrada". Oguerekórire peteĩ imemby ho’uséva narãnte, ndohejamo’ãi chupe odesidi, ha ojapóta opa ikatúva ogueraha hag̃ua chupe ambue tembi’úre.

### Pe mba’e omoambuepaitéva

Pe mba’e iñimportantevéva, katu, ha’e kóva: **Davis estudiope, tembi’u ojejopy, ojeku’i térã oñekytĩ michĩmichĩ, ha ndaha’éi crudo ha pehẽ tuichápe.** Mitã’ikuéra ohupyty diez rupi tembi’u peteĩ jeýpe, ña’embe’i térã vaso’ípe, ha ikatu ohechauka ikuãme mávapa oipota. Ha, ohechaukávo mba’épa oipota, enfermerakuéra omongaru chupekuéra kuchára reheve. Mitã’ikuéra ho’u avei ikuãme. Autora he’i umi BLW rapykuéri ohóva omoambue Davis estudio ombohekopete hag̃ua brócoli ha zanahoria crudo tembi’u ypykue ramo!

Ambue mba’e ndoikóiva: Baby-Led Weaning tapa opromete "purê’ỹre, estrés’ỹre, mba’e hasy’ỹre", ha katu umi syme oje’e "oha’arõ hag̃ua ñembyaipa". Sy ñemoĩ ha’éma hasy, oikotevẽ’ỹre omopotĩ peichagua ky’a mbohapy térã irundy jey ára ha ára. **Ojejapo purê mitã’ípe g̃uarã ha’e peteĩ tembiapo ojejapóva vy’ápe ha py’aguapýpe**, he’i autora; omopotĩ peteĩ ky’a vai’asy karu ha karu rire, upéva katu ome’ẽ estrés.

## Mba’éicha ojejapo desteta tuvakuéra omotenondéva

Ndahasýi reme’ẽ hag̃ua purê mitã’ípe, ha’e oguapy porã kuaa mboyve jepe. Emoĩ chupe peteĩ babero ha eñapytĩ peteĩ sillita’ípe (upe rire, ikatu ohasa silla altape). **Purê ijykuéva’erã ha ndahasýiva omokõ hag̃ua**: tembi’u ikatu ipohýive mitã’i okakuaa jave, ha katu umi purê peteĩha ijykue’imi va’erã.

Ñepyrũrãme, mitã’i omosẽta michĩmi tembi’u hapekũme (upéva hína reflejo de protrusión de la lengua heʼihápe). Añetehápe, peteĩha jey omosẽta haimete opavave. Eguereko paciencia ha emoinge jey tembi’u ijurúpe, pya’e oikuaáta mba’éicha. (Umi ñeha’ã peteĩhápe, ikatu avei ehejá chupe olame tembi’u nde kuãgui.) **Mitã’i omosẽramo tembi’u, upéva ndeʼiséi “ndoĩri gueteri preparádo tembi’u hatãme g̃uarã” térã “ndaiñembyahýi”**, heʼiháicha unos kuántos mama. Heʼise año oñembokatupyry gueteri hína okaru hag̃ua.

Remongaru aja, eñemongeta hendive ha epuka. Mitã’i ndoguerekomo’ãi trauma. Ñepyrũrãme, ikatu ojehecha oñesorprendeha, ha katu pya’e oñe’ẽ’ĩta ha omomýita ijetyma’ikuéra vy’águi. Rehejágui mitã ha’eño mbovy mba’e ikatúva ho’u bandeja ári, ikatu rejapo karu árape peteĩ ñembojoaju añeteguáva: rema’ẽ hese, reñemongeta hendive, repuka hendive. **Kóva hína entrenamiento oĩporãva família karúpe g̃uarã: ombojoaju tembi’u peteĩ oñondive jeiko hory porãva reheve.** Ha, ipahápe, ndaipóri ñembyai, ndaipóri tembi’u ojepegáva silla altare, yvýre ha mitã’ire.

### Mitã’i família karu jave

Tekotevẽpa ojejapo BLW mitã’i oike hag̃ua família karúpe? Mba’eveichavérõ, he’i autora. Upéva ári, heta família pegua ndojuhumo’ãi iporãha okaru peteĩ mitã’i ykére omoky’áva ivaieterei tembi’úpe.

Upéva rangue, **eme’ẽ purê mitã’ípe família okaru mboyve**, ikaru porã, hyguãtã ha py’aguapýpe oĩ hag̃ua. Upe rire, karu jave, emoĩ mbovy pakova térã kesu pehẽ’i bandeja ári, mba’e omongakuaáva ha katu ndomoky’áiva heta, ha ehejá chupe ohuga ambue família okaru aja. Hãi osẽ jave, eme’ẽ chupe peteĩ kangue oisu’u hag̃ua: kangue iporãiterei hãime g̃uarã, ha katu ko edápe ndaha’éi tembi’u voi. Okakuaa jave, ikatu reñepyrũ reme’ẽ chupe michĩmi família tembi’úgui, sopa térã guiso ojepehẽ’imíva, kuchára rupive, oikuaa peve okaru ha’eño.

### Tuvakuéra odesidi mba’épa ho’u mitã’i

Heta mba’e ivaíva oguereko BLW, omombe’u autora: desnutrición, tembi’u ñembyai, peligro ojeahoga hag̃ua, ñembyai ha família karu ivaietereíva. Ha katu ivaivéva ikatu ha’e ko mongaru reko **ojapo ojapóicha mitã’i omandaha mba’épa ho’u**.

Túva ha sy omandava’erã. Mitã’i ndoikuaái mba’épa ho’úta; tuvakuéra iarandúva añoite oikuaa mba’épa ha mba’éicha omongaruva’erã mitã’ípe. Davis voi ohechakuaa mitã’i michĩvéva tembi’u jeporavo opytava’erãha “tujakuéra pópe, opavave oikuaa tapiaháicha oĩva’erãha upépe”.

Remoĩramo peteĩ galleta he’ẽva bandeja ári, mitã’i ho’úta, jepeve ha’e peteĩ jeporavo ivaietereíva. Añetehápe, ohechaukáramo ndaija’eiterei peteĩ mba’e reme’ẽvagui (ogue’éramo, techapyrã), tekotevẽta rejuhu ambue mba’e ijehegui, omongakuaáva avei upéicha.

Tekotevẽ oñemopyenda ñepyrũ guive ko tekorã: tuvakuéra odesidi mba’épa ho’u mitã’i. **Eme’ẽ mitã’ípe heta sãso ohuga, okakuaa ha ohapykueho hag̃ua ha’eño, ha katu ndetevoi emandáke opa mba’e imongaru rehe**: hesãi porã ha ikakuaa odepende upévare.

### Mba’éicha ejapo papilla hasy’ỹre

Rekyhyjépa rejapo hag̃ua puré? Ndahasýi, ha oĩ heta tembiporu upévarã. Pe autora ombyky kóicha:

- Embojy mbeguemi mitã’i rembi’u ýpe térã [kaldo kangue](https://nuecru.com.br/gn/tembiu-apo/caldo-de-ossos) -pe.

- Enohẽ pe y ha eliquá, emoĩvo pe y ojejy haguépe tekotevẽháicha.

- Embojehe’a manteca térã crema de leche ha juky ndive.

- Embohielo pe hembýva molde de hielo metálico-pe, ome’ẽva porción peteĩteĩ ndahasýiva ojenohẽ ha oñemyaku vapor rupi.

Ani eiporu aparato ombojýva mitã’i rembi’u vapor-pe plástico ryepýpe. Pe autora ohayhuvéva ha’e pe pasapuré ymaguare, ha katu peteĩ mixer michĩ ipoguypegua térã procesadora michĩ avei ojapo porã. Ha rejapóvo papilla nde rógape, reñepyrũ rejepokuaa rembosako’i hag̃ua opa ogaygua rembi’u mitã’i okakuaa aja.

## Mba’épa reme’ẽ mitã’ipe: nutriente ary peteĩhápe g̃uarã

Ndaipóri ambue ára tekovépe mitã’i okakuaa hag̃ua pya’eterei térã ojapo hag̃ua heta célula apytu’ũmegua ary peteĩháicha, ha ko kakuaa oikotevẽ nutrición heta.

Ary peteĩhápe, mitã’i ojejapo ojapo hag̃ua **700 conexión neural pyahu peteĩ segundo-pe**, ha [cerebelo](https://pt.wikipedia.org/wiki/Cerebelo) okakuaa mbohapy jeyve, omoirũvo coordinación motora okakuaa pya’éva ko arapýpe. Hechapy ojeguatyrõmba ary peteĩhápe, ha ñe’ẽ circuito-kuéra lóbulo frontal ha temporal-pe oñemombarete.

Mitã ary ñepyrũme, conexión nervioso apytu’ũmegua oguahẽ mil billón peve, mokõi jeyve mitã’i oguerekova’ekue heñóirõ guare. [Mielina](https://pt.wikipedia.org/wiki/Bainha_de_mielina), ha’éva mba’e aislante ojahéva ko’ã nervio-pe, ijetu’uve mitã okaru porã’ỹvape, ojapo michĩve rupi célula ojapóva mielina, ha upéva ikatu omoheñói apytu’ũ michĩve.

### Colesterol ha colina

Mba’épa oikotevẽ mitã’i ojapo hag̃ua mielina? Tenonderãite, **colesterol**! Ndaipóri colesterol arro cereal-pe ni ka’avo-pe, ha autora he’iháicha, ko arapýpe mitã’i ndaikatúi gueteri ojapo ijehegui colesterol: tekotevẽ ou hembi’úgui.

Mitã’i oikotevẽ avei heta [colina](https://pt.wikipedia.org/wiki/Colina_%28vitamina%29), ambue nutriente ndaipóriva papilla jepiveguápe. Mitã’i ohasa ára iporãvéva ikatu hag̃ua oñemoheñói conexión apytu’ũme, ha colina’ỹre ko’ã conexión ndojehúi. Ho’úramo colina upe rire ndovaléi: **tekotevẽ oĩ ára hekopeguápe**.

### Hierro, ñandy ha vitamina liposoluble

Oñembojoaju hierro mba’e’ỹ mitã ary peteĩ guive mokõi peve orekóvape apañuãi aprendizaje ha comportamiento ndive, umíva apytépe apañuãi cognitivo ndaikatuvéima oñemyatyrõ. Ñandy avei tuichaite mba’e ko arapýpe, tekotevẽ rupi mielina oñemoheñói pya’etereíva rehe. Ñandy ogueraha vitamina liposoluble A, D ha [K2](https://pt.wikipedia.org/wiki/Vitamina_K2), tekotevẽtéva desarrollo neurológico-pe g̃uarã. Ha mitã’i ndaikatúi omboje’u hierro vitamina A’ỹre.

Upévare, autora he’iháicha, apytu’ũ okakuaa porãve hag̃ua, **sa’ive ramo 50% mitã caloría total-gui ou va’erã ñandýgui, tenondete mymba ñandýgui**.

Kangue mbaretekue oñemopyenda tekove ary peteĩhápe. Kangue oñemoheñói ha okakuaa aja, mitã’i oikotevẽ calcio ha fósforo ndahasýiva omboje’u, ha avei vitamina D, A ha K2, ha heta ambue cofactor. Vitamina B12 tekotevẽtéva opa ko’ã proceso-pe g̃uarã, ha ndaipóri vitamina B12 tembi’u ka’avoguápe. Vitamina B6 heta avei iñimportánte, ha ou tenondete tembi’u mymbagui.

### Tabla: manzana, zanahoria térã py’a?

Artículo original ombojoja nutriente oĩva poteĩ tembi’úpe (100 g manzana, zanahoria, so’o pytã, molleja (ryguasu ryéguigua), ryguasu rupi’a sa’yju ha ryguasu py’ápe, ko orden-pe):

- **Fósforo:** manzana 6 mg; zanahoria 31 mg; so’o pytã 140 mg; molleja 148 mg; rupi’a sa’yju 390 mg; ryguasu py’a 299 mg.

- **Hierro:** manzana 0,1 mg; zanahoria 0,6 mg; so’o pytã 3,3 mg; molleja 2,5 mg; rupi’a sa’yju 2,7 mg; ryguasu py’a 9 mg.

- **Zinc:** manzana 0,05 mg; zanahoria 0,3 mg; so’o pytã 4,4 mg; molleja 2,7 mg; rupi’a sa’yju 2,3 mg; ryguasu py’a 2,5 mg.

- **Cobre:** manzana 0,04 mg; zanahoria 0,08 mg; so’o pytã 0,2 mg; molleja 0,04 mg; rupi’a sa’yju 0,08 mg; ryguasu py’a 0,4 mg.

- **Vitamina B2:** manzana 0,02 mg; zanahoria 0,05 mg; so’o pytã 0,2 mg; molleja 0,2 mg; rupi’a sa’yju 0,5 mg; ryguasu py’a 1,8 mg.

- **Vitamina B6:** manzana 0,03 mg; zanahoria 0,1 mg; so’o pytã 0,07 mg; molleja 0,1 mg; rupi’a sa’yju 0,4 mg; ryguasu py’a 0,72 mg.

- **Vitamina B12:** manzana ha zanahoria mba’eve; so’o pytã 1,84 mcg; molleja 1,2 mcg; rupi’a sa’yju 1,9 mcg; ryguasu py’a 16,6 mcg.

- **Vitamina C:** manzana 7 mg; zanahoria 6 mg; so’o pytã mba’eve; molleja 3,7 mg; rupi’a sa’yju mba’eve; ryguasu py’a 18 mg.

- **Vitamina A:** manzana ha zanahoria mba’eve; so’o pytã 40 UI; molleja 64 UI; rupi’a sa’yju 2.300 UI; ryguasu py’a 34.000 UI.

- **Vitamina D:** manzana ha zanahoria mba’eve; so’o pytã 8 UI; molleja ndaipóri dato; rupi’a sa’yju 1.400 UI; ryguasu py’a 370 UI.

- **Vitamina K:** manzana ha zanahoria mba’eve; so’o pytã 2,5 mcg; molleja ndaipóri dato; rupi’a sa’yju 35 mcg; ryguasu py’a 9,5 mcg.

- **Colina:** manzana 3 mg; zanahoria 7 mg; so’o pytã 38 mg; molleja 104 mg; rupi’a sa’yju 820 mg; ryguasu py’a 290 mg.

- **Colesterol:** manzana ha zanahoria mba’eve; so’o pytã 78 mg; molleja 537 mg; rupi’a sa’yju 1.085 mg; ryguasu py’a 631 mg.

## Tembi’u ñepyrũrã desteta jave: rupi’a sa’yju ha py’a

Ko’ã tekotevẽ renondépe, mba’e tembi’úpa reiporavóta mitã’i okaru ñepyrũ hag̃ua? Autora-pe g̃uarã, hesakã porã: **tembi’u ñepyrũrã ha’eva’erã py’a ha ryguasu rupi’a sa’yju**, ndaha’éi colesterol ha colina heta oguerekóre añónte, avei mineral, vitamina liposoluble ha vitamina B12 ha B6 rehe. Mba’érepa [py’a heta nutriente oguereko](https://nuecru.com.br/gn/blog/pya-higado-tembiu-nutriente-hetave) ojehai ambue artículo blog-pe.

Ñambojoavy hag̃ua, so’o pytã ha molleja avei iporã, ha katu **ni peteĩ mba’e ndojojái rupi’a sa’yju ha ryguasu py’a ndive nutriente heta oguerekóvape**. Eñepyrũ eme’ẽ chupe irundy ha poteĩ jasy mbytépe, mitã’i okakuaa porãháicha. Nu&Cru [Guía Mitã’i Okaru Ñepyrũ Hag̃ua Ymaguaréicha](https://nuecru.com.br/gn/nepyru/mboguatahara) ogueru rupi’a sa’yju ha py’a peteĩha fase-pe voi.

[Aceite de hígado de bacalao](https://www.westonaprice.org/health-topics/cod-liver-oil/cod-liver-oil-basics-and-recommendations/) natural, oguerekóva vitamina A ha D, ikatu oike voive, mbohapy jasy guive. Ndahasýi eme’ẽ chupe jeringa térã gotero rupive.

### Ha calcio katu?

Ni peteĩ ko’ã tembi’u ndaha’éi calcio oguerekoetéva, ha katu ne mandu’a mitã’i okambu gueteri térã ohupyty fórmula kamby crudo reheguáva. **Kamby crudo (sy kamby térã ambue) ome’ẽ heta calcio, fósforo ha mineral** (hierro ndaha’éi), ha avei mba’e hetaitereíva omombaretéva sistema inmunológico, omombaretéva pared intestinal ha oñangarekóva patógeno-gui. Ha autora he’iháicha, kamby crudo ha’e vitamina C oguerekoetéva mitã’i-pe g̃uarã.

### Mba’éicha ñambosako’i mitã’i rupi’a sa’yju

Embojy peteĩ ryguasu rupi’a henyhẽmbáva, iporãvéva ryguasu okakuaa vaekue ka’aguy ha ka’avo apytépe, **3 minuto ha mbyte**. Embopiro ha emombo pe rupi’a morotĩ. Emoĩ sa’imi juky pe sa’yjúpe, ha’e gueteri ita’ỹva.

Eñepyrũ mbyte kuchara’i añónte (térã eheja mitã’i ole’u pe sa’yju nde kuãgui) ha embotuichave mbeguekatúpe. Peteĩ tape hasy’ỹvéva gueteri ha’e emoinge nde kuã nde [rupi’a chyryry](https://nuecru.com.br/gn/tembiu-apo/ovos-com-bacon) sa’yju ita’ỹvape ha eheja mitã’i ole’u; upéi, eiporu kuchara.

Mitã’i nojepokuaáiramo sa’yjúre térã oiko chupe alergia, eha’ãrõ peteĩ térã mokõi semana ha eha’ã jey. Oĩ sy ohecha vaekue imemby ndohupytýi sa’yju ha’eño, ha katu oguerohory porã **sa’yju ojehe’áva py’a purére**.

### Py’a, so’o ha ambue hembi’urã

Mitã’i py’a puré peteĩha ijykuevaitéva ha juky reheva’erã. Ikatu avei rembojehe’a michĩmi [manteca](https://nuecru.com.br/gn/blog/manteca-ivaipa-mbaerepa-iporave) térã crema de leche. Ambue ogaygua ĝuarã, iporã ore receta [py’a paté](https://nuecru.com.br/gn/tembiu-apo/pate-de-figado).

Mitã’i ojepokuaa rire sa’yju ha py’áre, ikatu remoĩve ambue tembi’u, ha’eháicha so’o pytã puré, pira puré, ryguasu so’o hũva puré ha yva ha ka’avo puré crema de leche térã manteca reheve. Embojehe’a so’o y, kangue kaldo, kamby ojehervi’ỹva térã crema de leche ndive, ha **akóinte ikyrave, ha’evéva manteca**. Emoinge peteĩteĩnte tembi’u pyahu ha emaña ojehúpa alergia.

Okakuaa aja, mitã’ípe ikatu avei eme’ẽ tembi’u’i ojapyhýva ipópe, ojeky’i pehẽngue’ípe, ha’eháicha pakova ha kesu. Salmón rupi’a iporãiterei ho’u hag̃ua ipópe, ha avei anchoa ipirúva. Ha, peteĩ mbojerovia añetegua ĝuarã, eme’ẽ mitã’ípe bacon natural pehẽngue’i, he’iháicha artículo [¿Bacon ivaípa? Mba’éicha jaiporavo añeteguáva](https://nuecru.com.br/gn/blog/bacon-ivai-mbaeichapa-reiporavo-iporava).

## ¿Mitã’i ikatúpa ho’u juky?

Ambue tembi’u tuichaitéva mitã’ípe ĝuarã ha’e **juky**. Juky ome’ẽ cloro ojejapo hag̃ua [ácido clorhídrico](https://pt.wikipedia.org/wiki/Ácido_clorídrico) ijestómago-pe: juky’ỹre, mitã’i ohasa asýta ombohasa hag̃ua umi so’o reme’ẽva chupe. Ha juky sodio tekotevẽiterei apytu’ũ okakuaa hag̃ua.

Umi ojapóva fórmula oikuaa ko mbo’epy hasyvéva rupive, he’i autora, ombosarái jave peteĩ fórmula soja-gua sa’i cloruro ha sodio reheve hérava Neo-Mul-Soy. Umi mitã’i okaru vaekue hese, iñakãrapu’ã mbeguetereiete oikuaa ha oikuaave hag̃uáme, ojoguáramo umi ho’úva fórmula soja-gua ñemuhaguáva ojepokuaáva ndive, ha heta juicio rire, ojeipe’a pe producto ñemuhágui.

Upéicharõ jepe, mbovymieterei papilla oguereko juky, ha haimete opaite kuatiañe’ẽ oñe’ẽva mitã’i rembi’úre he’i ndaha’éiva ho’u juky. ¡Ñemotĩ guasu, he’i autora! **Emoĩ juky opaite puré ha mitã’i sa’yjúpe**, ha ho’u heta juky remokambu aja, iporãvéva juky ojerefina’ỹva, ome’ẽva magnesio ha mineral michĩmimíva hekopete. Pe fundación ohesa’ỹijove ko tema [The Salt of the Earth](https://www.westonaprice.org/health-topics/abcs-of-nutrition/the-salt-of-the-earth/) -pe.

## Yva, verdura, granos ha rupi’a morotĩ: araka’épa oike

Ñepyrũrãme, yva ha verdura **ojembojy porãva’erã, oñelicua térã ojesoso ha oñembojehe’a manteca térã crema de leche ndive**. Yva ñembojy’ỹre oguereko pectina, ipohýieterei mitã’i sistema digestivo-pe g̃uarã, imitã gueteri rupi. Pakova hi’ajúva katu ndaha’éi upéicha: tembi’u iporãitereíva ñepyrũrã ha oguereko heta vitamina B6. Ejesoso mbovymi pakova pehẽ michĩmi crema de leche ha michĩmi juky ndive: mitã’i ohayhúta!

Tembi’u hasýva ojedigeri hag̃ua katu, ha’eháicha **granos, rupi’a morotĩ ha yva ha verdura ñembojy’ỹre, oha’ãrõva’erã mitã’i oguereko peve sa’ietevéramo peteĩ ary**. Avei, emoinge mbeguekatu ha ema’ẽ porã oĩramo reacción alérgica.

- **Rupi’a entero:** eñepyrũ rupi’a revuelto reheve, ojejapóva rupi’a sa’yju hetave ha crema de leche ndive.

- **Granos:** oñemohu’ũva’erã peteĩ ára guive ambue ára peve peteĩ medio ácido-pe (y michĩmi limõ ykue ndive, vinagre, [yogur](https://nuecru.com.br/gn/tembiu-apo/iogurte-natural), kefir térã kamby ykue) ha upéi ojembojy porã, ohechaukaháicha artículo [Avena kamby: mba’éicha jajapo nutritivove](https://nuecru.com.br/gn/blog/avena-mbaipy-nutritivo-avena-yype).

- **Mbujape:** mitã michĩva ikatu ho’u mbujape, ha’éramo añetete [mbujape fermentación natural reheguáva](https://nuecru.com.br/gn/blog/mbujape-fermentacion-natural-suiza-centeno), manteca porã ijárigui, upéva katuete.

### Opa mba’e ári, mymba ikyra

Ne mandu’áke, opa mba’e ári, **mitã’i oikotevẽha mymba ikyra**. Ha’e tekotevẽtereíva okakuaa hag̃ua, ojapo hag̃ua hormona ha haimete opa mba’e hete ojapóvape g̃uarã, mitocondria peve. Mymba ikyra ome’ẽ colesterol desarrollo neurológico-pe g̃uarã, [ácido araquidónico](https://pt.wikipedia.org/wiki/Ácido_araquidônico) ipire, iñakãngue ha digestión resãi hag̃ua, ha umi vitamina liposoluble oikotevẽva haimete opa mba’épe g̃uarã, umíva apytépe hierro ñembohasa hetépe (asimilación) ha hormona ñemoheñói.

Ha ne mandu’áke, opa mba’e ári, **nde hína pe omyakãva**, ko ary peteĩha iñimportanteitereívape. Añetehápe, ko’ãva ha’e tekove pehẽ peteĩete reguerekotahápe control opavavete mba’e mitã’i ho’úvare. Ko’ápe oñemoheñói hekokuaa ha umi mba’e ohayhúva ho’u, ha oñembosako’i tape okakuaa ha oñemoheñói porã hag̃ua.

Mitã’i oikóramo mitã ha upéi kakuaa, ndereguerekomo’ãvéima ko control. Ha katu pe ñepyrũ porã reme’ẽva chupe umi ary peteĩháme, ary peteĩhápe ikatuháicha, oñangarekóta hese umi tembi’u industrializado hetaiterei ho’útagui, ndaikatumo’ãiva ojehekýi, oho vove ha’e ko yvy ape ári.

## Suplemento mitã’ime g̃uarã: ovale piko?

Mitã’i piko ho’uva’erã suplemento? AAP he’i heẽ ha orekomenda hierro ha vitamina D hetave, ha upéva, he’iháicha autora, ha’e peteĩ ñemoneĩ okirirĩháme: pe dieta infantil academia voi omomba’eguasúva ndorekói ko’ã nutriente.

Fundación-pe g̃uarã katu, **hierro suplemento ojejehekýiva’erã taha’e ha’éva** mitã’ime. Hierro inorgánico suplemento-pegua ikatu ombohetave mitã’i oñembyasy hag̃ua mba’asy infeccioso-gui ha ombopu’ãve mba’asy inflamatorio crónico, ha’eháicha diabetes, obesidad, síndrome metabólico, aterosclerosis, neurodegeneración, py’a (hígado) mba’asy ha cáncer jepe, ohechaukaháicha artículo [Toxic Iron and Ferroxidase, the Master Antioxidant](https://www.westonaprice.org/health-topics/abcs-of-nutrition/toxic-iron-and-ferroxidase-the-master-antioxidant/). Mitã’i oikotevẽ añete hierro, ha katu tembi’u heta hierro orekóva ha oguerúva avei cofactor iñimportánteva (cobre ha vitamina A) añónte, ha’eháicha py’a ha rupi’a sa’yju.

Upéicha avei, he’iháicha autora, vitamina D suplemento ikatu ombyaty calcio umi tejido blando-pe, oĩva’erã’ỹhápe. Mitã’i oikotevẽ vitamina D ou tembi’ugui, ha’eháicha aceite de hígado de bacalao, manteca ha rupi’a sa’yju, ome’ẽva avei vitamina A.

Eñangareko umi vitamina mitãme g̃uarã oñesu’úvare, oguerekóva endulzante refinado (asuka, fructosa, maltodextrina ha sorbitol), ha avei colorante, saborizante ha relleno. Umi "vitamina" oguerekóva sintético mantevoi ha ndojapóichene mba’eve iporãva mitã’ime. Upéva rangue, mitã’i okarúta porãiterei tembi’u añeteguáva ha nutriente henyhẽvagui: **py’a, rupi’a sa’yju, manteca, aceite de hígado de bacalao, juky refinado’ỹva, lácteos crudos ha so’o mymba okakuaáva kapi’ípe**. Ko’ãva oĩramo hembi’úpe, ndofaltamo’ãi chupe mavave nutriente tekotevẽva.

## Ambue mba’ére avei rejapo hag̃ua mitã’i papilla nde rógape

Jasykõi 2021-pe, peteĩ informe Estados Unidos Congreso subcomité rembiapokue osẽ opaite diario-pe ohechaukágui **95% umi papilla oñeha’ãrõvagui oguerekoha metal pesado tóxico**, ikatúva omboguejy mitã CI (coeficiente intelectual). Pe informe, hérava [Baby Foods Are Tainted with Dangerous Levels of Arsenic, Lead, Cadmium, and Mercury](https://oversightdemocrats.house.gov/imo/media/doc/2021-02-04%20ECP%20Baby%20Food%20Staff%20Report.pdf), he’i umi papilla convencional ha orgánica jepe oguerekoha ko’ã metal hetaiterei, ha ni peteĩ producto ndoguerekóiha advertencia tuvakuérape g̃uarã.

Pe informe apohakuéra ohechauka mba’éichapa ko mba’e ñanemomba’apo’ãva: metal pesado tóxico ñemoag̃ui omboguejy CI opa ára g̃uarã, omomichĩ productividad económica tenonderãme ha ombotuichave mitãnguéra oguereko hag̃ua comportamiento criminal ha antisocial, ha omoĩ peligro-pe mitã’i desarrollo neurológico ha iñakã rembiapo ára pukukuépe.

Irundy empresa (Nurture, HappyBABY marca jára, Beech-Nut, Hain, Earth's Best Organic jára, ha Gerber) ombohovái ojejerure hague chupekuéra documento interno ha test resultado. Arsénico, plomo ha cadmio ojejuhu irundyvéva papilla-pe, ha mercurio heta ojejuhu Nurture productokuérape, ha’éva añoite otesteáva mercurio. Umi irundy metal-pe, resultado oĩ "heta vése yvateve umi norma oĩmava oheja ambue producto-pe g̃uarãgui". Mbohapy empresa (Campbell, Plum Organics jára, Walmart, Parent's Choice jára, ha Sprout Organic Foods) ndoipotái oipytyvõ, ha informe apohakuéra oimo’ã ko ñepytyvõ’ỹ ikatuha omokañy metal pesado nivel yvateveha.

## Emoñe’ẽ avei

### Nu&Cru-pe

- [Mitã’i tembi’u ñepyrũ: mba’épa reme’ẽ chupe](https://nuecru.com.br/gn/blog/mita-okaru-nepyru-6-mese-mbaeichapa-renepyru)

- [Mitã’i ogaygua mesápe: mba’éicha ñañepyrũ](https://nuecru.com.br/gn/blog/ogaygua-tembiu-mitaipe-jukyyre), fundación ambue ma’ẽ mesa rembi’u rehe mitã’ípe g̃uarã

- [Masterclass mitã’i okaru ñepyrũ rehegua](https://nuecru.com.br/gn/nepyru/masterclass)

- Receta desteta-pe g̃uarã: [ryguasu jukysy](https://nuecru.com.br/gn/tembiu-apo/caldo-de-frango) ha [kamby kefir](https://nuecru.com.br/gn/tembiu-apo/kefir-de-leite)

### Weston A. Price Foundation-pe (inglés-pe)

- [Nourishing a Growing Baby](https://www.westonaprice.org/health-topics/nourishing-a-growing-baby-2/)

- [Homemade Baby Formula](https://www.westonaprice.org/health-topics/childrens-health/formula-homemade-baby-formula/)

- [The Scandal of Infant Formula](https://www.westonaprice.org/health-topics/childrens-health/the-scandal-of-infant-formula/)

## Referencia

- Lozoff B. [Birth and 'bonding' in non-industrial societies](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6354797/). Dev Med Child Neurol. 1983;25(5):595-600.

- Sellen DW. [Comparison of infant feeding patterns reported for nonindustrial populations with current recommendations](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11584094/). J Nutr. 2001;131(10):2707-2715.

- Dewey KG, Finley DA, Lönnerdal B. [Breast milk volume and composition during late lactation (7-20 months)](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6502372/). J Pediatr Gastroenterol Nutr. 1984;3(5):713-720.

- Simmer K, Ahmed S, Carlsson L, Thompson RP. [Breast milk zinc and copper concentrations in Bangladesh](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2317480/). Br J Nutr. 1990;63(1):91-96.

- Anderson J, Malley K, Snell R. [Is 6 months still the best for exclusive breastfeeding and introduction of solids? A literature review with consideration to the risk of the development of allergies](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19685855/). Breastfeed Rev. 2009;17(2):23-31.

- American Academy of Pediatrics. Infant food and feeding. Ojehecha jasyteĩ 21, 2021-pe.

- Johnson D. First AAP recommendations on iron supplementation include directive on universal screening. AAP News, jasypa 2010.

- Ward EM. **MyPlate for Moms, How to Feed Yourself & Your Family Better: Decoding the Dietary Guidelines for Your Real Life**. Loughlin Press, 2011.

- Altmann T. **What to Feed Your Baby: A Pediatrician's Guide to the 11 Essential Foods to Guarantee Veggie-Loving, No-Fuss, Healthy-Eating Kids**. HarperOne, 2016.

- Rapley G, Murkett T. **Baby-Led Weaning: The Essential Guide to Introducing Solid Foods and Helping Your Baby to Grow Up a Happy and Confident Eater**. The Experiment, 2010.

- Davis CM. [Results of the self-selection of diets by young children](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20321464/). Can Med Assoc J. 1939;41(3):257-261.

- Wilson B. [Are we born craving a balanced diet?](https://www.discovermagazine.com/are-we-born-craving-a-balanced-diet-3123) Discover, jasyteĩ 20, 2016.

- Edwards B. [Toxic iron and ferroxidase, the master antioxidant](https://www.westonaprice.org/health-topics/abcs-of-nutrition/toxic-iron-and-ferroxidase-the-master-antioxidant/). Wise Traditions. 2020;21(3):17-25.

- Subcommittee on Economic and Consumer Policy. [Baby Foods Are Tainted with Dangerous Levels of Arsenic, Lead, Cadmium, and Mercury](https://oversightdemocrats.house.gov/imo/media/doc/2021-02-04%20ECP%20Baby%20Food%20Staff%20Report.pdf). Committee on Oversight and Reform, U.S. House of Representatives, jasykõi 4, 2021.

Ko artículo ha’e "Bringing Up Baby: When to Wean... and How" ñemoambue, Sally Fallon Morell rembiapokue, osẽva’ekue revista Wise Traditions in Food, Farming and the Healing Arts-pe, Weston A. Price Foundation mba’e, arapoty 2021-pe. [Emoñe’ẽ original inglés-pe](https://www.westonaprice.org/health-topics/bringing-up-baby-when-to-weanand-how/).

As informações têm caráter educativo e não substituem avaliação individual de profissional de saúde habilitado.

Continue lendo

## Outros artigos

29 de octubre de 2026 · productor-gui mesa peve

## Mba’éichapa rejogua vaka so’o directamente productor-gui: sello ha vaka cuarto

Mba’éichapa rejuhu peteĩ productor, mba’épa reporandu kapi’i ha terminación rehe, mba’épa omoañete sello SIF, SIE ha SIM, ha mboy so’o osẽ peteĩ vaka cuarto-gui nde freezer-pe g̃uarã.

Ler artigo →

→ [29 de octubre de 2026 · productor-gui mesa peve](https://nuecru.com.br/gn/blog/jogua-vaka-soo-productor-gui)

29 de octubre de 2026 · kosina ymaguare

## Japepo inox-pe oja tembi’u? Mba’éichapa reiporu ani hag̃ua oja, paso a paso

Embohaku raẽ japepo nandi, ejapo y tykue prueba, emoĩ ñandy ha eha’arõ tembi’u ojepe’a ijehegui peve. Método so’o, ryguasu rupi’a, pira ha papárã, ha mba’éichapa emopotĩ japepo.

Ler artigo →

→ [29 de octubre de 2026 · kosina ymaguare](https://nuecru.com.br/gn/blog/japepo-inox-ani-hagua-oja)

29 de octubre de 2026 · kosina ymaguare

## Mba’e japepo iporãvéva: inox, kuarepotihũ, ñai’ũ térã ita jabón?

Inox, hierro fundido, hierro batido, ñai’ũ, ita jabón térã esmaltada: mba’e rehe g̃uarã peteĩteĩ japepo, mba’éichapa ñañangareko hese ha mba’ére rohejá okápe antiadherente ha aluminio.

Ler artigo →

→ [29 de octubre de 2026 · kosina ymaguare](https://nuecru.com.br/gn/blog/japepo-iporaveva-inox-kuarepotihu-naiu)

[Todos os artigos](https://nuecru.com.br/gn/blog)

---

Nu&Cru, alimentação ancestral: https://nuecru.com.br
Guia para agentes de IA: https://nuecru.com.br/llms.txt · Mapa do site: https://nuecru.com.br/sitemap.xml · Contato: https://nuecru.com.br/contato